Broedvogels in de Hooge boezems van de Over- en Nederwaard in 2009
Inleiding
Hierbij presenteren we weer het verslag van onze broedvogeltellingen van het afgelopen seizoen.
Dit jaar konden alle geplande tellingen worden uitgevoerd en ook de weersomstandigheden waren goed tot redelijk.
Als reserveteller heeft een van de jongere vogelaars zich beschikbaar gesteld in de persoon van Corné Stam, welkom!
De inventarisaties.
Schema Hooge boezem van de Overwaard
|
nr.telling |
data |
Overwaard |
route |
zon op |
|
1 |
4-april |
ad / jan |
1 |
07.21 |
|
2 |
10-apr |
adri / anthonie |
2 |
07.05 |
|
3 |
18-apr |
gerben / piet |
3 |
06.34 |
|
4 |
2-mei |
pieter / juri |
1 |
06.06 |
|
5 |
16-mei |
ad / jan |
4 |
05.42 |
|
6 |
23-mei |
adri / anthonie |
2 |
05.33 |
|
7 |
30-mei |
gerben / piet |
3 |
05.26 |
|
8 |
10-jun |
pieter / juri |
1 |
05.21 |
|
9 |
20-jun |
ad / jan |
4 |
05.19 |
|
10 |
4-jul |
adri / anthonie |
2 |
05.27 |
Schema Hooge boezem van de Nederwaard
|
nr.telling |
data |
Nederwaard |
route |
zon op |
|
1 |
4-apr |
gerben / piet |
1 |
07.21 |
|
2 |
11-apr |
pieter / juri |
2 |
07.05 |
|
3 |
18-apr |
ad / jan |
3 |
06.34 |
|
4 |
1-mei |
adri / anthonie |
1 |
06.06 |
|
5 |
16-mei |
gerben / piet |
2 |
05.42 |
|
6 |
23-mei |
pieter / juri |
3 |
05.33 |
|
7 |
30-mei |
ad / jan |
1 |
05.26 |
|
8 |
5-jun |
adri / anthonie |
2 |
05.21 |
|
9 |
20-jun |
gerben / piet |
3 |
05.19 |
|
10 |
4-jul |
pieter / juri |
1 |
05.27 |
Zoals u ziet zijn de tellingen niet evenredig over de maanden verdeeld. Het inventarisatie- schema komt tot stand door de meest optimale periode voor de te verwachtte soorten te kiezen.
Voor enkele soorten kun je eerder beginnen maar de geldige periode loopt zo lang door dat dit, gezien de resultaten en de afwezigheid of het niet mogen meetellen van andere soorten, niet zinvol is.
Eenmaal is de Overwaard vanuit boot geteld, alle andere tellingen zijn te voet gedaan waarbij verschillende routes zijn gelopen om zo de trefkans voor het gehele gebied zo evenredig mogelijk te houden. De Nederwaard is alle keren vanuit de boot geteld en ook daar zijn verschillende route`s gevaren in verband met de trefkans. In de Overwaard mochten we gebruik maken van de boot van dhr. Bakker en in de Nederwaard weer van dhr. Rijsdijk. Beide heren willen we weer dank zeggen voor het beschikbaar stellen van de boten.
Ook dhr. A.Stam wordt weer bedankt voor de toestemming voor het opslaan van de zwarte sternvlonders en ook zijn boot kon weer gebruikt worden om deze vlonders te plaatsen en later weer te verwijderen.
Het weer was tijdens de tellingen goed tot redelijk. Gelukkig hoefde ditmaal geen telling door weeromstandigheden afgelast te worden.
Het wordt eentonig maar ook dit jaar waren er weer verschillende drijftillen die voor problemen zorgden. Hoewel er al vaak over gesproken is, is een oplossing nog niet voorhanden. Hoewel dit de nodige kosten met zich meebrengt is het toch zaak om zo snel mogelijk de tillen weer vast te ``zetten`zodat ze niet steeds verder afkalven waardoor het areaal riet steeds minder wordt.
In de zuidoosthoek is een groot deel van het riet gemaaid. De hergroei was zeer slecht en wat er nog wilde groeien werd door de grauwe ganzen afgegraasd. Gevolg: veel kale plekken en een zeer ``dun`` rietveld.
Ook de hoeveelheid riet wat blijft liggen komt de kwaliteit van het rietveld niet ten goede. Handmatig afvoeren is een dure optie, mogelijk zou een proef met branden kunnen worden gedaan. Ook zou men eens kunnen informeren bij andere rietbeherende instanties hoe men daar met deze problemen om gaat.
In september is er overleg geweest met enkele mensen van het Waterschap. Door wisseling van functies was het vorige overleg al weer een tijd geleden.
Naast ondergetekende was ook de Wetland Wacht van het gebied, Pieter Bieren, aanwezig.
Pieter is een tussenpersoon tussen Vogelbescherming en het Waterschap en de NVWA.
Daar Pieter één van onze vaste tellers is weet hij ook precies wat er speelt in het terrein en verder bezoek hij ook geregeld op andere tijden het gebied waardoor hij een brede kijk heeft op de ontwikkelingen.
Veel zaken zijn besproken waarbij de belangrijkste wel waren: de steeds verdere achteruitgang van het rietareaal en de kwaliteit van het riet. De zeer sterk wisselende waterstanden waardoor er een sterke stroming ontstaat die nadelig is voor de rietoevers.
De illegale betreding waartegen wij graag bebording zouden zien geplaatst, maar hiervan is het Waterschap niet zo`n voorstander. Vanuit de provincie zijn hierover overigens ook vragen gekomen. Het ganzenprobleem, wat het waterschap niet ziet als een taak waarin zij het voortouw moeten nemen. Zoals boven al vermeld, het probleem van de drijftillen. Verder is het maairegiem en het snoeien van houtopstanden iets wat de aandacht vraagt. Het overleg zal in de toekomst weer geregeld worden gehouden. Komend voorjaar / zomer zal met de nieuwe mensen van het Waterschap een vaartocht door het gebied worden gehouden waarbij ter plaatse (in het veld) de problemen kunnen worden bekeken. Al met al konden we op een geslaagde bijeenkomst terugzien.
Hierna volgen van enkele soorten wat bijzonderheden. Verder de verspreidingskaarten van blauwborst, rietzanger, waterral, snor en rietgors. Dit jaar is het voor het eerst mogelijk om bij het invoeren van de gegevens voor SOVON ook verspreidingskaarten te maken.
Deze kunnen / mogen ook gebruikt worden voor eigen verslaglegging en daar is dit het resultaat van. Aan het eind nog tweemaal een tabel met de totalen van zowel Overwaard als Nederwaard.
Veldwaarnemingen
Doordat er tegenwoordig bijna jaarrond geteld wordt, in het voorjaar bij de vogelkijkhut en in het najaar bij de parkeerplaats van de Overwaard, worden er zeer veel waarnemingen in het gebied gedaan. Voor uitgebreide gegevens kan men www.waarneming.nl raadplegen en in het ornithologisch jaarverslag van 2009 zullen ongetwijfeld ook veel waarnemingen worden vermeld. Toch hier alvast wat leuke waarnemingen. De zeldzaamste was de blauwvleugeltaling die door enkele personen weer werd waargenomen. De witvleugelstern was ook dit jaar weer een deel van de tijd aanwezig en ook een witwangstern kon worden bewonderd. Een nachtegaal zat te zingen in het struikgewas bij het oude gemaal van de Overwaard, een cetti`s zanger werd in het najaar regelmatig gehoord en ook werden kortstondig twee bladkoninkjes gezien bij de trektelpost.
De broedvogels
Dodaars
In de Overwaard werd enkele malen een roepend exemplaar gehoord. Helaas bleven vervolg waarnemingen tijdens het broedseizoen uit
Roerdomp
Het blijft een probleem vogel. Slechts eenmaal een overvliegend exemplaar in de broedtijd maar na het broedseizoen weer regelmatig waargenomen op de trektelpost bij de Overwaard.
Purperreiger
Tijdens een inspannende telling op de ochtend van 6 juni werden 103 nesten gevonden. Vooral in het achterste gedeelte, maar ook in de boezem van Lekkerland werden gelukkig weer enkele nesten, in het nu overjarige riet, aangetroffen. De nesten zaten zeer verspreid wat een behoorlijke extra inspanning van de tellers vergde. Een lager aantal als in 2008 maar ook nu zullen alle nesten wel niet gevonden zijn.
Voor uitgebreide informatie over de gezenderde vogel(s)zie
http://www.vogelbescherming.nl/purperreiger
Grauwe Gans
Het aantal broedparen van de grauwe gans neemt nog steeds toe. In de Overwaard van 85 naar 115 en in de Nederwaard van 2 naar 6. Ook dit jaar weer enkele honderden niet broedende vogels. Opvallend was dat een deel van de broedvogels van de Overwaard vrij snel met hun jongen via het Achterwaterschap naar het oosten trokken. Ze foerageerden daar op de kades en bij onraad zochten ze veiligheid op het waterschap. Mogelijk dat het aantal te groot is geworden om in de directe omgeving van de boezem te blijven. De vogels van de Nederwaard blijven zo wie zo niet in hun gebied maar vertrekken gelijk naar Polder Blokweer en het Nieuwe waterschap.
Brandgans
In de Overwaard kwam dit jaar 1 paar brandganzen tot broeden. Later in het seizoen werd het ouderpaar met 7 jongen gezien
Krakeend
Deze eend is één van de succesvolste eenden van dit moment. Landelijk stijgt het aantal broedparen flink en ook in het boezemgebied neemt het aantal broedparen nog steeds toe.
In totaal steeg het aantal paren van 5 naar 11.
Bruine Kiekendief
Dachten we dat het maximale aantal broedparen van deze roofvogel bereikt was, al jaren op 5 paar, dit jaar kwamen echter 6 paar in het gebied tot broeden. Tijdens de purperreigertelling zijn weer enkele nesten met jongen gevonden. Later in het seizoen waren de jongen te zien boven in de vlierstruiken wachtend op één van de oudervogels met voer.
Porseleinhoen
Kwamen we vorig jaar op een topaantal van 7 roepende vogels dit maal bleef het bij 1, mogelijk 2, exemplaren. Hoewel de vogels meestal maar zeer kort actief roepen zijn er zoveel bezoeken gebracht in de goede tijd dat er niet veel gemist kan zijn,
Waterral
Ook de waterral was dit jaar beduidend schaarser. In de Overwaard ging de stand van 8 naar 3 en in de Nederwaard van 5 naar 3. In totaal dus een halvering van de stand Zou dit het gevolg kunnen zijn van de strengere winter??
Kokmeeuw
Zowel in de Over- als in de Nederwaard kwamen kokmeeuwen tot broedden. Alle nesten lagen op kunststofvlonders die uitgelegd worden voor de zwarte sterns. In de Overwaard waren twee nesten en in de Nederwaard 11 nesten.
Zwarte stern
Het gaat steeds minder goed met de zwarte sterns in de Overwaard dit jaar kwamen ze helemaal niet tot broedden. Alleen in de Lekkerlandse boezem en in de Nederwaard ging het beter.
In de Overwaard bleven dit jaar de plompe en waterlelievelden weg, wat de oorzaak is hiervan is niet bekend maar daardoor lagen de vlonders volledig in de wind wat ze vermoedelijk onaantrekkelijk maakte voor de sterns.
In de Lekkerlandse boezem waren 5 vlonders bezet,helaas werd de hoeveelheid nestmateriaal steeds minder waardoor het eindresultaat tegen viel.
Excursiedeelnemers van de ``Boomvalk`` , leerlingen van de Guido de Bres, waren getuigen van het ringen van enkele volwassen zwarte sterns
Ransuil
Langs de oostgrens van de Nederwaard werd enkele malen een jagende ransuil gezien maar of de vogel in het gebied gebroed heeft is niet zeker. Waarschijnlijker is dat de vogel(s) uit de Overwaard kwamen, want daar werd tijdens de purperreigertelling een nest gevonden met 3 jongen. Het nest en de waarnemingsplaats vielen binnen de voor de ransuil geldende fusieafstand van 1000 meter.
Boerenzwaluw
Behalve inde schuur bij Stam, waar weer twee nesten waren, werd er dit jaar ook een nest gemaakt in de waterdoorlaat van het Wisboom gemaal.
Winterkoning
Een standvogel als de winterkoning is gevoelig voor strengere winterse omstandigheden. Dit blijkt ook wel uit de aantallen. De stand liep terug van 57 paar in 2008 naar 37 paar in 2009. De sterkste terugval deed zich voor in de Overwaard.
Blauwborst
De blauwborst laat in beide gebieden een sterke stijging zien. In de Overwaard gaat de soort van 8 naar 14 paar en in de Nederwaard van 5 naar 12 paar, meer dan een verdubbeling. In de Nederwaard zijn nog nooit zoveel paren vastgesteld maar voor de Overwaard is het hopelijk de weg terug naar het aantal van 2006 toen 20 paar genoteerd konden worden.
Rietzanger / Kleine Karekiet / Snor
Deze drie Afrika trekkers laten, in totaal, een toename zien van het aantal broedparen. Alleen loopt dat niet synchroon. In de Overwaard gaat de rietzanger van 18 naar 26 en in de Nederwaard van 11 naar 17. Allebei een stijging van ongeveer 50 %. De kleine karekiet gaat in de Nederwaard van 57 naar 73 maar in de Overwaard zakt hij van 68 naar 65 en is zo weer op het niveau van 2005. De snor blijft in beide gebieden op hetzelfde aantal n. l . Overwaard 8 paar en de Nederwaard 6 paar.
Bij het bekijken van de kaarten valt de onregelmatige verspreiding over het gebied op. Details in het biotoop zullen hiervan de oorzaak zijn. Toch is het in het veld niet altijd echt duidelijk waarom de soort in ogenschijnlijk goed gebied ontbreekt. Doordat we nu al een groot aantal jaren tellen ga je steeds meer overeenkomsten zien in de jaarlijkse verspreiding van sommige soorten. Het maaien van grotere oppervlaktes aan riet geeft vaak een, tijdelijke, verschuiving.
Ook het verwijderen van struikgewas, zangposten, is voor sommige soorten een reden om ergens anders te gaan broedden
Overwaard / Nederwaard
Blauwborst
Overwaard / Nederwaard
Rietzanger
Overwaard / Nederwaard
Waterral
Overwaard / Nederwaard
Snor
Overwaard / Nederwaard
Rietgors
|
|
2005 |
2006 |
2007 |
2008 |
2009 |
|
2005 |
2006 |
2007 |
2008 |
2009 |
|
Fuut |
17 |
18 |
24 |
11 |
13 |
Ransuil |
1 |
0 |
0 |
1 |
1 |
|
Dodaars |
1 |
0 |
0 |
1 |
1 |
IJsvogel |
|
|
1 |
1 |
0 |
|
Roerdomp |
1 |
1 |
0 |
1 |
0 |
Gr. Bonte Specht |
0 |
1 |
0 |
0 |
0 |
|
Blauwe Reiger |
2 |
0 |
1 |
0 |
1 |
Boerenzwaluw |
0 |
2 |
2 |
2 |
3 |
|
Purperreiger |
73 |
86 |
115 |
113 |
103 |
Winterkoning |
27 |
29 |
47 |
37 |
21 |
|
Knobbelzwaan |
1 |
1 |
0 |
0 |
0 |
Heggenmus |
6 |
7 |
5 |
5 |
4 |
|
Grauwe Gans |
56 |
63 |
73 |
85 |
115 |
Blauwborst |
18 |
20 |
15 |
8 |
14 |
|
Brandgans |
0 |
1 |
2 |
2 |
1 |
Merel |
11 |
13 |
13 |
12 |
12 |
|
Canadese Gans |
3 |
9 |
7 |
10 |
7 |
Snor |
8 |
8 |
7 |
8 |
8 |
|
Nijlgans |
3 |
4 |
9 |
6 |
5 |
Rietzanger |
9 |
21 |
18 |
18 |
26 |
|
Bergeend |
1 |
1 |
0 |
0 |
0 |
Bosrietzanger |
2 |
0 |
3 |
6 |
3 |
|
Krakeend |
1 |
2 |
4 |
4 |
8 |
Kleine Karekiet |
63 |
119 |
85 |
68 |
65 |
|
Smient |
0 |
0 |
1 |
0 |
0 |
Grote Karekiet |
0 |
0 |
1 |
0 |
0 |
|
Wilde Eend |
46 |
37 |
31 |
29 |
38 |
Braamsluiper |
1 |
0 |
0 |
0 |
0 |
|
Slobeend |
0 |
0 |
0 |
1 |
0 |
Grasmus |
0 |
1 |
1 |
0 |
0 |
|
Tafeleend |
0 |
1 |
1 |
0 |
0 |
Tuinfluiter |
5 |
7 |
5 |
9 |
10 |
|
Kuifeend |
2 |
4 |
3 |
3 |
2 |
Zwartkop |
2 |
3 |
1 |
3 |
1 |
|
Bruine Kiekendief |
3 |
3 |
3 |
3 |
4 |
Tjiftjaf |
7 |
5 |
10 |
11 |
10 |
|
Fazant |
5 |
1 |
3 |
5 |
5 |
Fitis |
17 |
19 |
24 |
30 |
26 |
|
Waterral |
7 |
6 |
6 |
8 |
4 |
Baardman |
4 |
5 |
2 |
4 |
3 |
|
Porseleinhoen |
0 |
1 |
1 |
0 |
0 |
Pimpelmees |
7 |
5 |
6 |
4 |
7 |
|
Waterhoen |
10 |
17 |
13 |
14 |
10 |
Koolmees |
11 |
6 |
9 |
9 |
11 |
|
Meerkoet |
11 |
10 |
13 |
13 |
8 |
Buidelmees |
1 |
0 |
1 |
0 |
0 |
|
Kievit |
|
|
|
2 |
0 |
Ekster |
5 |
7 |
8 |
9 |
8 |
|
Kokmeeuw |
1 |
8 |
5 |
2 |
2 |
Gaai |
|
|
1 |
0 |
0 |
|
Zwarte Stern |
6 |
8 |
6 |
0 |
5 |
Zwarte Kraai |
1 |
5 |
3 |
3 |
2 |
|
Holenduif |
4 |
4 |
7 |
7 |
6 |
Huismus |
12 |
10 |
5 |
7 |
4 |
|
Houtduif |
6 |
3 |
9 |
3 |
1 |
Kneu |
1 |
0 |
0 |
0 |
0 |
|
Koekoek |
2 |
3 |
2 |
2 |
2 |
Rietgors |
15 |
20 |
18 |
22 |
20 |
Uit de tabel is af te lezen dat 42 soorten dit jaar in de Overwaard volgens de SOVON richtlijnen als broedvogel, territorium indicerend gedrag, mochten worden genoteerd.
Het totaal aantal paren komt uit op 582. Grootste ``leveranciers`` zijn purperreiger!, grauwe gans en kleine karekiet, met totaal 273 paar.
In de Nederwaard kwamen in 2009 46 soorten tot broedden met een totaal aantal van 383 paar. Ook hier enkele rode lijst soorten die, voor zover aanwezig, vrij constant zijn in aantal.
Dit jaar weer een spotvogel, die zingend werd waargenomen op het toekomstige ?? ``molenwerf``terrein. Als dit plan doorgaat dan is dat voor deze soort, en andere soorten, daar voorbij.!!
|
|
2005 |
2006 |
2007 |
2008 |
2009 |
|
2005 |
2006 |
2007 |
2008 |
2009 |
|
Fuut |
10 |
14 |
10 |
9 |
10 |
Merel |
9 |
12 |
10 |
11 |
10 |
|
Woudaap |
|
1 |
0 |
0 |
0 |
Zanglijster |
0 |
1 |
2 |
1 |
0 |
|
Roerdomp |
1 |
0 |
0 |
0 |
0 |
Sprinkhaanzanger |
1 |
3 |
2 |
1 |
1 |
|
Knobbelzwaan |
1 |
2 |
1 |
1 |
1 |
Snor |
4 |
3 |
5 |
6 |
6 |
|
Nijlgans |
2 |
1 |
1 |
2 |
2 |
Rietzanger |
10 |
13 |
15 |
11 |
17 |
|
Canada Gans |
2 |
3 |
3 |
4 |
6 |
Bosrietzanger |
0 |
3 |
1 |
2 |
1 |
|
Grauwe Gans |
|
|
1 |
2 |
6 |
Kleine Karekiet |
81 |
61 |
76 |
57 |
73 |
|
Wilde Eend |
25 |
27 |
22 |
35 |
29 |
Braamsluiper |
0 |
1 |
0 |
0 |
1 |
|
Tafeleend |
2 |
0 |
1 |
0 |
0 |
Tuinfluiter |
2 |
3 |
2 |
5 |
4 |
|
Kuifeend |
0 |
0 |
2 |
1 |
0 |
Spotvogel |
|
1 |
0 |
0 |
1 |
|
Krakeend |
1 |
4 |
3 |
1 |
3 |
Zwartkop |
4 |
3 |
5 |
5 |
3 |
|
Bruine Kiekendief |
2 |
2 |
2 |
2 |
2 |
Tjiftjaf |
5 |
7 |
7 |
10 |
10 |
|
Fazant |
4 |
2 |
3 |
3 |
4 |
Fitis |
19 |
14 |
21 |
15 |
11 |
|
Waterral |
4 |
3 |
3 |
5 |
3 |
Baardmannetje |
2 |
4 |
5 |
4 |
4 |
|
Porseleinhoen |
1 |
5 |
0 |
7 |
1 |
Pimpelmees |
5 |
5 |
6 |
6 |
6 |
|
Waterhoen |
16 |
23 |
21 |
14 |
12 |
Koolmees |
10 |
14 |
10 |
10 |
11 |
|
Meerkoet |
15 |
18 |
15 |
16 |
14 |
Gaai |
1 |
1 |
1 |
1 |
1 |
|
Kokmeeuw |
0 |
1 |
6 |
10 |
11 |
Ekster |
2 |
5 |
7 |
8 |
4 |
|
Zwarte Stern |
18 |
24 |
29 |
35 |
28 |
Kauw |
|
1 |
0 |
0 |
1 |
|
Holenduif |
3 |
5 |
3 |
3 |
4 |
Zwarte Kraai |
2 |
2 |
2 |
2 |
2 |
|
Houtduif |
8 |
8 |
9 |
5 |
5 |
Spreeuw |
1 |
1 |
0 |
0 |
1 |
|
Turkse Tortel |
6 |
4 |
6 |
3 |
2 |
Huismus |
6 |
8 |
9 |
7 |
8 |
|
Koekoek |
1 |
2 |
2 |
1 |
1 |
Vink |
1 |
4 |
1 |
1 |
3 |
|
Gr. Bonte Specht |
2 |
0 |
0 |
0 |
0 |
Groenling |
0 |
1 |
3 |
2 |
1 |
|
Winterkoning |
25 |
15 |
26 |
20 |
16 |
Putter |
|
|
0 |
1 |
0 |
|
Heggenmus |
6 |
7 |
8 |
10 |
13 |
Kneu |
|
|
0 |
1 |
0 |
|
Blauwborst |
5 |
7 |
8 |
5 |
12 |
Rietgors |
12 |
19 |
15 |
14 |
18 |
De Purperreigertellers