Toezicht in de Oostvaardersplassen

De NVWA krijgt regelmatig vragen over het dierenwelzijn in de Oostvaardersplassen en het Oostvaardersveld. Houdt de NVWA daar toezicht op?

Wetgeving

Op de grote grazers in de Oostvaardersplassen is deels de Wet dieren en deels de Wet natuurbescherming van toepassing.

Wet Natuurbescherming

De provincie Flevoland is het bevoegde gezag voor de vergunningverlening, toezicht en handhaving van de wet Natuurbescherming voor de edelherten. De konikpaarden en heckrunderen vallen niet onder de Wet Natuurbescherming.

Op basis van de Wet natuurbescherming heeft de provincie een afschotvergunning gegeven aan Staatsbosbeheer om de populatie edelherten te verkleinen.

Wet dieren

De provincie Flevoland is ook verantwoordelijk voor het beleid voor het welzijn van de grote grazers in de Oostvaardersplassen. De provincie is degene die bepaalt of de dieren worden bijgevoerd en zo ja onder welke omstandigheden.

Het toezicht en de handhaving van de Wet dieren ligt bij de NVWA, de Landelijke Inspectiedienst Dierenbescherming (LID) en de politie.

De Wet dieren is hoofdzakelijk van toepassing op gehouden dieren. Bepaalde verboden uit de Wet dieren zijn ook van toepassing op niet-gehouden ofwel wilde dieren. Zo is het verboden om bij een dier pijn of letsel te veroorzaken of de gezondheid of het welzijn van niet-gehouden dieren te benadelen. Het is verboden om wilde en gehouden dieren te mishandelen (artikel 2.1 Wet dieren).

Handen-afprincipe

Het verschil tussen wilde en gehouden dieren in relatie tot wetgeving en handhaving ligt in de beschikkingsmacht die mensen hebben. De mens heeft weinig tot geen beschikkingsmacht over wilde dieren. De invloed van de mens op het welzijn van wilde dieren is daarmee beperkt.

Het is niet mogelijk en ook niet wenselijk om verantwoordelijkheid te nemen voor het welzijn van wilde dieren. Uitgangspunt bij wilde dieren is het handen-af principe: invloed van mensen op de diersoort en het individuele dier moet beperkt blijven.

Oostvaardersplassen: gehouden wilde dieren

De rechtbank Arnhem heeft in 2017 in een uitspraak over het beleid grote grazers aangegeven dieren in de Oostvaardersplassen als gehouden wilde dieren te zien. Een tussencategorie tussen wilde en gehouden dieren waarbij het handen-af principe niet helemaal gewenst is. Maar de wet Dieren en het besluit houders kent alleen de termen wilde en gehouden dieren.

Op wilde dieren zijn maar heel weinig verboden van toepassing. Zaken zoals voldoende beschutting, toegang tot drinkwater en voer zijn geen wettelijke normen. De grote grazers zijn uitdrukkelijk geen gehouden dieren. De dieren vinden zelf hun behoeften aan voedsel en water in het gebied.

De provincie Flevoland bepaalt het beleid over het welzijn van de grote grazers in de Oostvaardersplassen. De provincie kan eventueel besluiten te gaan bijvoeren als zij dat nodig acht.

Naar aanleiding van de massale sterfte van dieren in de winter van 2017/2018 heeft de commissie van Geel het gevoerde beleid en de situatie in het gebied onderzocht. De commissie heeft een aantal aanbevelingen opgesteld die de provincie heeft opgenomen in een beleidskader.

Staatsbosbeheer

Staatsbosbeheer is eigenaar van de Oostvaardersplassen en beheert het gebied. Met Staatsbosbeheer heeft de provincie in 2018 een convenant Ontwikkeling Oostvaardersplassengebied afgesloten. Hierin staat hoe het gebied wordt beheerd en de populatie grote grazers wordt teruggebracht.

In het convenant en het beleidskader staan de uitgangspunten die ervoor moeten zorgen dat de dieren die in het gebied leven aan hun intrinsieke behoeften kunnen voldoen. Dit betekent een verlaging van het aantal dieren en het beschikbaar maken van meer beschutting. Onnodig lijden wordt voorkomen door afschot van dieren.

Een deel van de konikpaarden wordt gevangen en elders ondergebracht. Voor dit transport gelden eisen (zie onder transport).

Oostvaardersveld: gehouden dieren

Het Oostvaardersveld is geen onderdeel van het Natura2000 gebied Oostvaardersplassen. Hier leeft een kudde konikpaarden. De paarden in het Oostvaardersveld zijn eigendom van Staatsbosbeheer. Deze paarden zijn gehouden paarden.

De dieren worden indien nodig uitgevangen, behandeld en gevoerd. De edelherten in het gebied kunnen zelf het gebied uitspringen en weer terug naar de Oostvaardersplassen. Deze dieren blijven de status wilde dieren houden.

De stichting heeft besloten een deel van de kudde weg te vangen en elders onder te brengen. De paarden worden in groepen gevangen door de eigenaar van de dieren. De dieren worden geselecteerd voor transport, gechipt door een dierenarts en vervoerd naar de nieuwe locatie.

De dieren staan maar kort in de kraal en krijgen op dat moment voer en water. Voor de dieren wordt op correcte wijze gezorgd, er is een dierenarts van de stichting aanwezig en de NVWA heeft geen aanwijzingen dat er welzijnsovertredingen plaatsvinden ten aanzien van het Oostvaardersveld.

Transport

In het convenant tussen Staatsbosbeheer en de provincie Flevoland is vastgelegd dat Staatsbosbeheer de begrazingsdruk vermindert. De konikspaarden worden zoveel mogelijk gevangen en verplaatst naar andere natuurgebieden.

Staatsbosbeheer heeft een 'Aanpak reset grote grazers' vastgesteld. Hierin is het volgende vastgelegd over de konikpaardens:

  • Staatsbosbeheer plaatst de dieren uit in natuurlijke gebieden, met omstandigheden die geschikt zijn voor de dieren, gelet op de omstandigheden in de Oostvaardersplassen waaraan ze gewend zijn.
  • Een ervaren, professionele organisatie die aantoonbare ervaring heeft met vangen, transporteren en plaatsen van (semi)wilde konikspaarden in natuurgebieden voert het werk uit.

Voor het transport van levende dieren gelden de bepalingen uit de Transportverordening (EU 1/2005). Voor in het wild levende paardachtigen geldt dat zij vallen onder de categorie 'Andere soorten', benoemd in Bijlage 1, Hoofstuk V, artikel 2.3. Dit betekent dat vele eisen die bijvoorbeeld gelden voor transport van voor landbouwdoeleinden gehouden eenhoevigen, niet van toepassing zijn.

Voor deze categorie schrijft de verordening alleen voor dat de dieren worden vervoerd 'overeenkomstig de schriftelijke instructies over voeren en drenken, en rekening houdend met de eventueel vereiste speciale verzorging'. De vervoerder krijgt een door de deskundige kuddebeheerder opgestelde schriftelijke instructie mee over voeren en drenken, waarin aangegeven:

  • om de 8 uur drenken en voeren
  • drenken uit trog of bakken (speciekuipen)

Staatsbosbeheer wil de dieren zorgvuldig transporteren. Met de NVWA is afgesproken dat een aantal van de overige voorschriften ook voor de transporten van de konikspaarden uit de Oostvaardersplassen en het Oostvaardersveld worden gehanteerd, en dat enkele voorschriften specifiek voor deze transporten worden aangepast.

Rol NVWA

Bij meldingen over misstanden over welzijn bij de grote grazers in de Oostvaardersplassen kijkt de NVWA naar de informatie die in de melding staat. Uitgangspunt is de wet Dieren en de kaders die vanuit de provincie en Staatsbosbeheer zijn opgesteld om het welzijn van de dieren te borgen en onnodig lijden te voorkomen. Het zijn echter geen gehouden dieren. Er is dan ook geen taak voor de NVWA voor wat betreft beschutting, voeren, drenken et cetera.

De konikpaarden in het Oostvaardersveld zijn gehouden dieren. De NVWA houdt daarop toezicht zoals op andere gehouden paarden. Op deze paarden zijn de welzijnsregels, I&R regels en de transportverordening van toepassing.

Bij gezondheidsproblemen bepalen dierenartsen per geval wat voor het welzijn van het dier het beste is: behandelen of niet. Verdoven met een verdovingsgeweer en het dier uit de kudde halen voor behandeling is ingrijpend en kan schadelijk zijn voor dierenwelzijn. Dierenartsen wegen de welzijnswinst van behandelen dus steeds af tegen de schade die behandeling kan doen.

De NVWA keurt afgeschoten wild voorafgaand aan verkoop.

Meer informatie

Over beleid: Provincie Flevoland

Over beheer: Staatsbosbeheer

Over handhaving artikel 2.1 wet Dieren: neem contact op met de NVWA

Beantwoording Kamervragen over de verkoop van doodgeschoten herten uit de Oostvaardersplassen

Uitspraak: CBb wijst verzoek tot bijvoeren in Oostvaardersplassen af (11 maart 2019)