Vragen en antwoorden fipronil in eieren van leghennen voor consumenten

Kan ik eieren die ik al in huis heb veilig eten?

Ja, de NVWA adviseert witte eieren met de code 2-NL-4015502 niet te eten. Het fipronilgehalte in deze eieren is zodanig hoog dat consumptie een gevaar oplevert voor de volksgezondheid. Het gaat om eieren van 1 producent. Consumenten wordt geadviseerd de eieren weg te gooien.

Daarnaast zijn eieren aangetroffen met een fipronilgehalte dat hoger is dan de dagelijks toelaatbare hoeveelheid bij langdurige consumptie door kinderen. Ouders van kinderen wordt aangeraden hun kind uit voorzorg voorlopig geen eieren met deze eicodes te laten eten.

In alle andere gevallen adviseren wij het advies van het voedingscentrum te volgen (1 à 2 eieren per week voor kinderen tot 4 jaar, en 2 à 3 eieren per week voor kinderen vanaf 4 jaar en volwassenen). Zie volledige lijst met eicodes met een te hoog fipronilgehalte.

Kan ik de eieren die ik thuis heb controleren?

De NVWA heeft een lijst gepubliceerd met eicodes van eieren die een te hoog fipronilgehalte bevatten. De NVWA werkt deze lijst continu bij.  

Wat is fipronil?

Fipronil is een insecticide dat vaak in diergeneeskundige producten tegen vlooien, mijten en teken gebruikt wordt. Fipronil mag niet gebruikt worden bij dieren die bestemd zijn voor de voedselketen, zoals kippen.

De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) beschouwt fipronil voor de mens als 'matig toxisch'. In grote hoeveelheden kan het schade toebrengen aan nier, lever of schildklier.

In welk deel van het ei is fipronil aangetroffen?

Fipronil zit vooral (voor meer dan 90%) in de eidooier, omdat het een goed in vet oplosbare stof is.

Wat zijn de gezondheidseffecten bij blootstelling aan fipronil?

Fipronil is geen kankerverwekkende stof. Van fipronil zijn geen schadelijke effecten voor de voortplanting of de ongeborene bekend.

Uit de weinige beschreven vergiftingsgevallen bij de mens, zoals bewuste overdoses, is bekend dat Fipronil kan leiden tot misselijkheid, overgeven, buikpijn, duizeligheid, en epileptische aanvallen. In het algemeen verdwijnen deze klachten weer.

Bij langdurige blootstelling aan fipronil wordt door ophoping van de stof het risico op gezondheidsschade hoger. Zwangere vrouwen en ongeboren kinderen lopen geen extra risico vergeleken met de algemene populatie.

Meer informatie hierover is te vinden op de website van het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM).

Kan fipronil in het menselijk lichaam en dat van kippen worden omgezet (uitgescheiden)?

Fipronil wordt in het lichaam omgezet, dat geldt zowel voor mensen als voor kippen. Fipronil en de omzettingsproducten worden langzaam uitgescheiden door het lichaam.

Bij kippen gebeurt dat voor een deel doordat het in het ei terechtkomt en dan dus het lichaam van de kip verlaat.

Wat gebeurt er met producten waarin eieren met fipronil zijn verwerkt? Zijn deze producten gevaarlijk voor de volksgezondheid?

De NVWA ziet erop toe dat het bedrijfsleven producten waarin eieren zijn verwerkt met een te hoog fipronilgehalte terughaalt. Wij ondersteunen hen daar waar mogelijk door gegevens te verstrekken.

Daarnaast neemt de NVWA zelf steekproeven van producten die in de schappen liggen. De concentraties fipronil die door het bedrijfsleven tot nog toe zijn aangetroffen in producten waarin eieren zijn verwerkt, zijn niet gevaarlijk voor de volksgezondheid.

Bij een normale portie van bijvoorbeeld eierkoek, mayonaise of eiersalade waarin fipronil is aangetroffen, wordt geen enkel gezondheidsrisico verwacht.

De berekende hoeveelheden laten zien dat de porties of portiegroottes zelfs vele malen hoger kunnen zijn zonder dat er sprake is van een gezondheidsrisico.

Ik heb eieren zonder nummers erop, of de stempel is niet leesbaar, hoe kan dit, wat kan ik doen?

Het printen van de eicode is wettelijk verplicht en moet op elk ei staan. De sector is hiervoor verantwoordelijk. Voor eieren met onleesbare merktekens wordt bij de controle van partijen en verpakkingen een tolerantie van 20% toegestaan. De NVWA kan geen uitspraken doen over eieren zonder code of met onleesbare code.

In het kader van het incident met fipronil  kunt u uit voorzorg de eieren weggooien. Treft u een doosje volledig ongestempelde eieren aan, dan is het belangrijk dit te melden bij degene (supermarkt / markt et cetera) waar u de eieren heeft gekocht. U kunt ook een klacht indienen bij de NVWA.

Gaat de stof uit het ei door koken of bakken?

De standaard bereidingsmiddelen zoals wassen, koken of bakken halen de stof fipronil niet uit het ei. Ook eieren van leghenbedrijven waar het middel fipronil is gebruikt die gepeld of gekookt worden verkocht kunnen fipronil bevatten.

Is er een lijst met geblokkeerde bedrijven gepubliceerd?

Nee, er wordt geen lijst met geblokkeerde bedrijven gepubliceerd. De NVWA heeft wel een lijst gepubliceerd met eicodes van eieren die een te hoog fipronilgehalte bevatten. De NVWA werkt deze lijst continu bij.

Wat voor soort eieren bevatten fipronil?

Alle eieren van leghenbedrijven (ook biologische, scharrel of vrije-uitloop eieren) waar het middel fipronil is gebruikt, kunnen fipronil bevatten.

Hoe kan het dat biologische eieren fipronil bevatten?

Er zijn ook biologische leghenbedrijven geblokkeerd omdat zij het bewuste pluimveeservicebedrijf hebben ingehuurd om bloedluis op hun kippen te bestrijden.

Bloedluis zit verstopt in de hoeken en kieren van de stal, en komt 's nachts op de kip zitten om bloed te zuigen. De kip slaapt daardoor onrustig en krijgt allerlei wondjes.

Het middel is rond gesproeid in (lege) stallen om bloedluis te bestrijden. Het pluimveeservicebedrijf heeft daarbij het verboden middel fipronil gebruikt.

Het toezicht op biologische producten vindt plaats door Skal. De voorlichting aan consumenten over biologische producten wordt gedaan door Bionext.

Wat is de norm voor fipronil in eieren?

Fipronilnorm voor eieren en producten waarin eieren zijn verwerkt

De maximale residulimiet (MRL) voor fipronil op basis van de pesticiderichtlijn (verordening (EG) nr. 396/2005), is 0,005 mg/kg voor eieren. Dit is de productnorm.

Eieren en producten waarin eieren verwerkt zijn met een hoger gehalte mogen niet in het handelskanaal komen en worden dan ook teruggehaald.

Wat moet ik doen met eieren uit andere landen?

De autoriteiten in andere lidstaten, waar fipronil is gebruikt in de pluimveehouderij nemen vergelijkbare maatregelen. De NVWA controleert in de handelsketen of de genomen maatregelen afdoende zijn. Hierbij worden ook eieren uit andere lidstaten meegenomen.

Hoe heeft de NVWA dit kunnen laten gebeuren en waarom duurt het zolang voordat er meer duidelijkheid is voor de consument?

De voedingsmiddelenbranche is zelf verantwoordelijk voor het in de handel brengen van veilige voedingsmiddelen. Het is de taak van de NVWA om daarop toezicht te houden.

Fipronil is een bestrijdingsmiddel dat niet gebruikt mag worden in de pluimveehouderij. In de pluimveesector is dit middel nu aangetroffen bij de bestrijding van bloedluis bij kippen.

De NVWA kan pas optreden als fipronil op een bedrijf wordt aangetroffen, of als daadwerkelijk is aangetoond dat fipronil in het betreffende voedingsmiddel aanwezig is.

Onderzoek naar illegale praktijken, waaronder dit gebruik van fipronil bij pluimvee valt, is een langdurig onderzoekstraject. Ook het aantonen van fipronil in voedingsmiddelen vergt de nodige onderzoekstijd in het laboratorium en van de NVWA.

Zie ook de tijdlijn herkomst fipronil en maatregelen.

Hoe lang wist de NVWA al dat er fipronil in eieren zat?

De NVWA krijgt jaarlijks honderden tips en meldingen binnen van vermoedens van fraude. In november 2016 kwam een anoniem signaal binnen over illegaal gebruik van fipronil bij het schoonmaken van stallen ter bestrijding van bloedluis.

Op dat moment waren er geen aanwijzingen voor acute risico's voor de voedselveiligheid. Er was toen ook geen enkele aanwijzing dat fipronil in eieren zat.

Op 19 juni 2017 kreeg de NVWA via een informeel signaal uit België de concrete melding dat er fipronil in Belgische eieren was aangetroffen. Zie verder de tijdlijn.

Wat gebeurt er met besmette kippen?

Besmette kippen komen niet in de voedselketen. Als de kippen worden gedood dan moet de pluimveehouder toestemming aanvragen om de dode kippen af te voeren. Dat mag alleen naar destructiebedrijf Rendac. Zie ook de website van Rendac.

Kan ik nog kippenvlees eten?

Ja, braadkippen en kipfilets bevatten voor zover nu bekend geen fipronil omdat het hier producten van vleeskuikens betreft en niet van leghennen. Kippenvlees in de schappen (filets, bouten) is vrijwel uitsluitend afkomstig van vleeskuikens. Bij vlees van leghennen gaat het om minder dan 1% van de kippenvleesconsumptie.

Alleen bij een beperkt deel van de leghenbedrijven (ongeveer 15%) is fipronil in de eieren aangetroffen, dus ook de meeste leghennen op de boerderijen zijn vrij van fipronil.

Leghennen die geen eieren meer produceren worden normaal gesproken geslacht. Soms wordt de geslachte leghen een 'soepkip' en meestal wordt de leghen verwerkt in kleine stukjes in samengestelde producten.

Uitgelegde leghennen die wel met fipronil in contact zijn geweest op de boerderij worden onderzocht of zij vrij zijn van fipronil. Per bedrijf wordt bepaald of de dieren geschikt zijn voor de consumptie. Het onderzoek hiernaar loopt nog.

Waarom onderzoekt de NVWA nu ook kippenvlees?

De NVWA onderzoekt voor de zekerheid kippenvlees van een klein aantal gecombineerde pluimveebedrijven, waar zowel leghennen als vleeskuiken worden gehouden. Bij deze bedrijven heeft het bewuste pluimveeservicebedrijf bloedluis bij de leghennen bestreden.

Deze bedrijven zijn uit voorzorg geblokkeerd omdat er fipronil in de eieren van leghennen kon zitten, of omdat de bedrijven zichzelf hebben gemeld omdat ze zaken hebben gedaan met het pluimveeservicebedrijf.

Het is niet waarschijnlijk dat ook de stallen van de vleeskuikens op deze gecombineerde bedrijven door het pluimveeservicebedrijf zijn behandeld.

Maar om het vleeskuikendeel van zo'n geblokkeerd bedrijf vrij te kunnen geven, onderzoeken we voor de zekerheid toch of er geen fipronil in deze dieren aanwezig is voordat die stal wordt vrijgegeven.

Waarom hebben vleeskuikens nauwelijks last van bloedluis?

Vleeskuikens leven meestal 6 (piepkuiken) tot 10 (braadkip) weken totdat ze geslacht worden. Daarna wordt hun stal gereinigd.

De bloedluis heeft door die regelmatige reinigingsbeurten, huisvestingsvorm en korte verblijftijd weinig kans zich te nestelen. Daarom heeft de vleeskippenindustrie weinig last van bloedluis.  

Waarom test de NVWA voedingsmiddelen niet voordat ze in handel komen?

De voedingsmiddelenbranche is zelf verantwoordelijk voor het in de handel brengen van veilige voedingsmiddelen.

Het is de taak van de NVWA om daarop toezicht te houden, het is onmogelijk om ieder product dat wordt verhandeld te testen. Zo worden er in Nederland per dag miljoenen eieren in de handel gebracht.