Sint-janskruid

Voor consumenten

Wisselwerking tussen kruidenpreparaten met sint-janskruid (Hypericum perforatum) en geneesmiddelen

Kruidenpreparaten met sint-janskruid kunnen de werkzaamheid van verschillende geneesmiddelen verminderen of versterken. Voor bepaalde geneesmiddelen, bijvoorbeeld antibiotica, HIV-middelen, antikankermiddelen, middelen die de afweer onderdrukken en bewustzijnsverlagende en ‑stimulerende middelen, zijn wisselwerkingen gevonden die een effect hebben op de werking van het geneesmiddel. De wisselwerking kan zeer ernstige gevolgen hebben. Het is van belang uw arts en apotheker op de hoogte te stellen dat u kruidenpreparaten met sint-janskruid wilt gaan gebruiken of gebruikt. In overleg met de arts of apotheker kan worden besloten of een kruidenpreparaat met sint‑janskruid wel of niet kan worden gebruikt.

Voor artsen en apothekers

Interactie tussen kruidenpreparaten met sint-janskruid (Hypericum perforatum) en geneesmiddelen

Kruidenpreparaten met sint-janskruid kunnen een effect hebben op de hoeveelheid van een geneesmiddel in het lichaam omdat ze: 1) cytochroom P450 (CYP)-enzymen induceren, 2) het geneesmiddel-transporteiwit P-glycoproteïne induceren en 3) de heropname van neurotransmitters in de hersenen remmen. Een remmend effect op de heropname van neurotransmitters kan leiden tot hogere concentraties van neurotransmitters in de hersenen dan gewenst. Een te hoge concentratie neurotransmitters kan ernstige gevolgen hebben, zoals het optreden van het serotonerg syndroom in geval van een te hoge concentratie serotonine. Daarom wordt bij deze geneesmiddelen aangeraden het gebruik van kruidenpreparaten met sint-janskruid direct te staken of niet met het gebruik van kruidenpreparaten met sint-janskruid te starten.

Kruidenpreparaten met sint-janskruid kunnen leiden tot inductie van CYP2C19, CYP2E1, CYP3A4 en P-glycoproteïne. Dit kan er toe leiden dat de plasmaspiegels van geneesmiddelen die door deze enzymen worden gemetaboliseerd, worden verlaagd. Daardoor kan de werking van het geneesmiddel verminderen. De ernst van de interactie is afhankelijk van de indicatie waarvoor het geneesmiddel werd voorgeschreven en de therapeutische breedte. In het geval van de volgende groepen geneesmiddelen is de ernst van de klinische effecten die kunnen optreden bij gelijktijdig gebruik van kruidenpreparaten met sint-janskruid zo ernstig dat het gebruik van kruidenpreparaten met sint-janskruid moeten worden gestaakt of niet worden gestart: antimycotica voor systemisch gebruik, antivirale middelen voor systemisch gebruik, oncolytica en immunosuppressiva. Voor de overige geneesmiddelgroepen wordt aangeraden per geval te bepalen of kruidenpreparaten met sint-janskruid naast het geneesmiddel kunnen worden gebruikt. Hierbij moeten de voor- en nadelen van het gebruik van een kruidenpreparaat met sint-janskruid zorgvuldig tegen elkaar worden afgewogen. Wanneer wordt besloten tot gelijktijdig gebruik van een geneesmiddel met een kruidenpreparaat met sint-janskruid, wordt aangeraden de werkzaamheid van het geneesmiddel regelmatig na te gaan door controle van de plasmaspiegels of effectparameters van het geneesmiddel. Het is van belang altijd na te gaan of de patiënt kruidenpreparaten met sint-janskruid gebruikt of wil gaan gebruiken.

Kleurschema waarin de ernst van de gevolgen van wisselwerking tussen kruidenpreparaten met sint-janskruid en geneesmiddelen wordt getoond.

Werkingsmechanisme van de interactie

Inductie van CYP-enzymen en geneesmiddel-transporters

Kruidenpreparaten met sint-janskruid leiden tot inductie van verschillende cytochroom P450 (CYP)-enzymen door middel van activatie van PXR en door stabilisatie van mRNA. Activatie van PXR leidt daarnaast tot inductie van geneesmiddel-transporters (bijvoorbeeld P‑glycoproteïne). In gezonde vrijwilligers is bij herhaalde inname van kruidenpreparaten met sint-janskruid een inductie van CYP2C19, CYP3A4 en P-glycoproteïne gevonden. Uit andere onderzoeken bij gezonde vrijwilligers blijkt dat kruidenpreparaten met sint-janskruid geen effect hebben op CYP1A2, CYP2C9 en CYP2D6. De inductie van CYP2C19 en CYP3A4 leidt tot een verhoogde biotransformatie van geneesmiddelen die door deze enzymen worden gemetaboliseerd. Daarnaast heeft een inductie van de geneesmiddel-transporter P-glycoproteïne een effect op de fractie die wordt geabsorbeerd of actief uitgescheiden. Dit leidt tot een hogere activiteit van het enzym of transportereiwit met als gevolg een lagere plasmaspiegel van het geneesmiddel dat door deze enzymen wordt gemetaboliseerd of door de transporters wordt getransporteerd. Verder induceren kruidenpreparaten met sint-janskruid CYP2E1 door stabilisatie van het mRNA. Dit blijkt uit in vitro-onderzoeken en onderzoeken met gezonde vrijwilligers. De inductie van CYP2E1 leidt tot een lagere plasmaspiegel van geneesmiddelen die worden gemetaboliseerd door CYP2E1.

Remming van de heropname van neurotransmitters

In vitro is gevonden dat kruidenpreparaten met sint-janskruid niet-specifieke remmers zijn van de heropname van verschillende neurotransmitters in de hersenen, zoals serotonine, noradrenaline, dopamine, GABA en glutamaat. Dit leidt tot een hogere concentratie van de neurotransmitter in de synaptische spleet en daardoor een versterkte en langer durende werking van de neurotransmitter. In klinisch onderzoek is ook een effect gevonden op de werking van psycholeptica en psychoanaleptica. Wanneer kruidenpreparaten met sint-janskruid samen met andere remmers van de neurotransmitterheropname worden gebruikt kan een additief effect optreden. Dit kan leiden tot bijvoorbeeld een serotonerg syndroom.

Referenties

  • Bijsluiter Hyperiplant. SmPC, arts, 2014.
  • Bijsluiter Laif. SmPC, arts, 2010.
  • Borrelli F, Izzo AA. Herb-drug interactions with St John's wort (Hypericum perforatum): an update on clinical observations. AAPS J 2009;11(4):710-727.
  • Hu Z, Yang X, Ho PC, Chan SY, Heng PW, Chan E, et al. Herb-drug interactions: a literature review. Drugs 2005;65(9):1239-1282.
  • Izzo AA, Ernst E. Interactions between herbal medicines and prescribed drugs: an updated systematic review. Drugs 2009;69(13):1777-1798.
  • KNMP besliskaart interactiebeoordeling.
  • Muller WE. Current St John's wort research from mode of action to clinical efficacy. Pharmacol Res 2003;47(2):101-109.
  • Natural Standard.
  • Rahimi R, Abdollahi M. An update on the ability of St. John's wort to affect the metabolism of other drugs. Expert Opinion Drug Metab Toxicol 2012;8(6):691-708.
  • Shi S, Klotz U. Drug interactions with herbal medicines. Clin Pharmacokinetics 2012;51(2):77-104.
  • Sinz M, Wallace G, Sahi J. Current industrial practices in assessing CYP450 enzyme induction: preclinical and clinical. AAPS J 2008;10(2):391-400.