Voedselveiligheid

Consumenten moeten erop kunnen vertrouwen dat het voedsel dat zij kopen veilig is. Iedereen die voedsel produceert, verhandelt of verkoopt draagt zélf de verantwoordelijkheid om alleen veilig voedsel of veilige grondstoffen daarvoor op de markt te brengen en de reststromen op een correcte wijze af te voeren. Voedselveiligheid is het grootste publieke belang waarop wij toezien: in 2021 besteedden wij hier 50% van onze capaciteit aan. Onder dit publieke belang vallen in totaal 8 domeinen.

Taartdiagrammen voedselveiligheid

We richten ons op de gehele plantaardige en dierlijke voedselketen ('van grond tot mond'), inclusief diervoeders voor landbouwhuisdieren en dierlijke bijproducten. Naast officiële controles bij import en export, industriële productie en transport, houden we ook toezicht op de voedselveiligheid bij de bereiding, verkoop en verstrekking van levensmiddelen aan consumenten en op fraude en misleiding. Een groot deel van onze capaciteit voor voedselveiligheid bestaat daarnaast uit werkzaamheden binnen het domein 'Vleesketen en voedselveiligheid'. Dit komt met name door het intensieve toezicht in een aantal grote slachthuizen, waarbij de permanente aanwezigheid van een toezichthoudend dierenarts wettelijk verplicht is.

Ons verhaal

"Ons toezicht gaat lang niet alleen over de vraag of bedrijven volgens procedures handelen. Het gaat zeker evenveel over de vraag of individuele medewerkers dat ook doen.” Lees het hele verhaal

Toezicht algemeen

Binnen het publieke belang Voedselveiligheid gebruiken we verschillende vormen van toezicht, zoals fysieke en digitale inspecties, audits, administratieve controles, monsternames en -analyses. Ook zetten we steeds vaker 'handhavingscommunicatie' in om bedrijven te stimuleren om wet- en regelgeving na te leven. Dat doen we door over relevante wet- en regelgeving te communiceren via webdossiers, handboeken, (interactieve) tools en flyers.

Toezichtintensiteit

Alleen al in Nederland zijn ongeveer 300.000 bedrijven actief in de voedselketen. De NVWA kan niet al deze bedrijven elk jaar controleren. Daarom nemen we risicogerichte steekproeven. De toezichtintensiteit laat zien hoeveel bedrijven de NVWA bezoekt binnen het totaal van de doelgroep (bedrijven of producten) waar het toezicht zich op richt. In 2021 was de totale toezichtintensiteit, exclusief monstername, ongeveer 6%, ten opzichte van ongeveer 4% in 2020 (exclusief de categorieën 'Vleesketen en voedselveiligheid' en Diergeneesmiddelen). Voor diergeneesmiddelen is de toezichtintensiteit <1%. De datakwaliteit van de door ons gebruikte KPI's wordt geduid in hoe wij werken.

doelgroep toezichtintensiteit 2020 toezichtintensiteit 2021
Voedselveiligheid 4% 6%

De toezichtintensiteit in 2021 is toegenomen doordat er minder effect was van de coronamaatregelen dan in 2020.

Naast het reguliere toezicht op bedrijven houden we ook toezicht op incidenten en (grote) fraudezaken:

  • In 2021 hebben we veel capaciteit besteed aan de afhandeling van een grote fraudezaak. Hierin hebben we voor het eerst in zo'n grote zaak gebruikgemaakt van de mogelijkheid om omzetgerelateerde boetes op te leggen.
  • Afgelopen jaar was er veel maatschappelijke aandacht voor verontreinging van levensmiddelen met de verboden stof ethyleenoxide, onder meer als gevolg van partijen verontreinigd sesamzaad uit India en een verontreinigd verdikkingsmiddel dat in veel verschillende producten werd gebruikt. Dit heeft geleid tot een grote terugroepactie van verontreinigde producten.
  • In 2021 konden we voor het eerst via DNA-analyse ziektegevallen koppelen aan ziekteverwekkers (listeria) in specifieke batches levensmiddelen
  • We hebben na een melding van het Nationaal Vergiftigingen Informatie Centrum (NVIC) onderzocht of het voedingssupplement Shambala schadelijk is. Dat bleek inderdaad zo te zijn, waarna we de verkopers hebben opgedragen te stoppen met de verkoop en de middelen uit de handel te halen. Ook adviseerden we consumenten om het middel niet meer te kopen en te gebruiken. Er was veel media-aandacht voor deze zaak. Ook voor verschillende andere schadelijke voedingssupplementen heeft de NVWA consumenten geadviseerd om producten niet te consumeren.

Versterking toezicht vleesketen

Naar aanleiding van een extern onderzoek naar de kleine en middelgrote slachthuizen in Noord-Nederland en een intern auditrapport hebben we het toezicht op de vleesketen vanaf 2020 geïntensiveerd. In 2021 heeft dat onder andere geleid tot de volgende inzet:

Betere beoordeling niet-transportwaardigheid varkens, paarden en runderen

We hebben het beoordelingstraject van de niet-transportwaardigheid van varkens, paarden, en volwassen runderen verbeterd. Het dierenwelzijn tijdens transport is beter geborgd. Mede dankzij duidelijke richtlijnen en afstemming met de sector over verantwoordelijkheden, en door gestructureerd werkoverleg en casuïstiekbespreking binnen de NVWA. Het aantal openstaande internationale meldingen in het kader van transportwaardigheid is afgenomen. Daarnaast monitoren we herhaaldelijk en gericht het gebruik van verboden middelen om niet transportwaardigheid te verdoezelen, ook op onze verzamelcentra.

Uniform toezicht en verstevigde organisatie

  • We hebben gewerkt aan uniform toezichthouden en het verder verstevigen van onze organisatie: voor de accreditatie van onze werkprocessen in de slachthuizen hebben we interne audits voor roodvlees, pluimvee en levend vee uitgevoerd.
  • We hebben het toezicht versterkt:
    • Met het systeem van risicogericht toezicht volgens de nieuwe Controleverordening hebben we in de praktijk met name meer toezicht gehouden op de middelgrote slachthuizen waar grotere risico's zijn en waaraan voorheen minder toezichttijd werd besteed.
    • Bij verzamelcentra passen we bij risicobedrijven het vierogenprincipe toe, via een extra toezichthouder.
    • Bij bedrijven die slecht (blijven) presteren zetten we verscherpt toezicht in. Een voorbeeld van een dergelijk disciplinerend traject is de schorsing van de erkenning voor het slachten van een slachterij en de hervatting daarvan onder voorwaarden.
  • Om de slagkracht van ons toezicht op de vleesketen te vergroten, werken we aan het verkorten van de doorlooptijd van het opleggen van sancties.

Om bovenstaande activiteiten uit te voeren heeft de NVWA in 2021, in een krappe arbeidsmarkt, toch enkele tientallen toezichthoudend dierenartsen en practitioners weten te werven door een intensieve campagne.

Specifieke controles op afvoeren dode runderen en afgekeurde karkassen

In aanvulling op onze reguliere aanwezigheid in slachthuizen hebben we specifieke controles uitgevoerd op het afvoeren van dode runderen en afgekeurde karkassen uit het slachthuis. Met de sector hebben we opties voor correcte afvoer van afgekeurde karkassen onderzocht.

Toezichtintensiteit

De bedrijfscategorie 'Vleesketen en voedselveiligheid' vormt een aparte groep, aangezien volgens de wet in grote slachthuizen permanent een toezichthoudend dierenarts van de NVWA aanwezig moet zijn. Voor een aantal erkende roodvlees-slachthuizen geldt dat hier niet wordt geslacht waardoor de toezichtintensiteit iets lager is dan 100%. Verder zijn alle keuringswerkzaamheden en het toezicht tijdens het slachten volgens de planning uitgevoerd. Afhankelijk van het bedrijfstype moesten we in 1% tot 4% van de gevallen handhaven. De datakwaliteit van de door ons gebruikte KPI's wordt geduid in hoe wij werken.

Bedrijfstype Toezichtintensiteit 2020 Toezichtintensiteit 2021
Roodvlees-slachthuizen (permanent toezicht) 92% 96%
Roodvlees-slachthuizen (klein en middelgroot) 83% 90%
Pluimvee-slachthuizen (permanent toezicht) 100% 100%
Pluimvee-slachthuizen (klein en middelgroot) 70% 67%
Wildbewerkingsinrichtingen 69% 79%

Onze resultaten

In ons jaarplan voor 2021 hebben we voor het totale publieke belang Voedselveiligheid doelstellingen geformuleerd. Hieronder leest u per doelstelling in hoeverre we die in het afgelopen jaar hebben behaald, waarbij groen voor een volledig behaald resultaat staat en oranje voor een resultaat dat gedeeltelijk is behaald.