BuRO adviseert de minister voor Medische Zorg en de Inspecteur-Generaal van de NVWA (IG-NVWA) om de ontwikkeling van alternatieven voor de mogelijk toxische chemische stoffen PFOA en GenX nauwkeurig te blijven volgen. Bovendien adviseert BuRO om onderzoek te initiëren naar de toxicologie van deze alternatieven en het effect op de gezondheid van mensen die in aanraking komen met deze stoffen. BuRO adviseert de IG-NVWA ook om de gemeente Helmond te informeren over de mogelijke voedselveiligheidsrisico's van consumptie van vis uit een vijver nabij het bedrijf Customs Powder.
BuRO heeft laten onderzoeken hoeveel van de stoffen GenX en PFOA aanwezig is in verschillende levensmiddelen in de buurt van de bedrijven Chemours in Dordrecht en Custom Powders in Helmond. Deze PFOA en GenX-concentraties zijn vergeleken met concentraties die levenslang dagelijks ingenomen kunnen worden voordat effecten op de gezondheid optreden (gezondheidskundige grenswaardes).
De consumptie van de bemonsterde eieren, melk, kaas, yoghurt en aal overschrijden de gezondheidskundige grenswaardes voor PFOA en GenX niet. De karper die afkomstig is van een visvijver in de nabijheid Custom Powders in Helmond bevat wel een gehalte chemische stof waarbij een verhoogd risico voor de gezondheid niet helemaal kan worden uitgesloten als zeer regelmatig dergelijk vis gegeten zou worden. In de praktijk zal aldaar gevangen vis mogelijk alleen bij gelegenheid gegeten worden door sportvissers. Dit zijn waarschijnlijk eenmalige, of incidentele blootstellingen waarbij het risico voor de gezondheid veel kleiner is. Vervolgens heeft BuRO deze mogelijke risico's bij het consumeren van deze levensmiddelen beoordeeld en daarover advies gegeven.
Aanleiding
Dit BuRO-advies is op eigen initiatief opgesteld om de risico's voor de gezondheid van de Nederlandse consument bij de consumptie van GenX en PFOA in te schatten.
GenX en PFOA
GenX en PFOA behoren tot de groep per- en polyfluoralkylverbindingen (PFAS), die gebruikt worden vanwege hun water-, vet- en vuilafstotende eigenschappen en omdat ze bestand zijn tegen hoge temperaturen. PFOA komt onder andere voor in verpakkingsmaterialen van voedsel zoals bakpapier en pizzadozen en in de teflonlaag van pannen, servies en bakvormen. PFOA wordt momenteel sterk wettelijk gereguleerd en 1 van de alternatieven is GenX. GenX breekt sneller af dan PFOA, maar kan mogelijk voor dezelfde gevaren voor mens en milieu zorgen als PFOA. Tijdens het fabricageproces en de gebruiksfase van producten kunnen GenX en PFOA in het leefmilieu terechtkomen.
Inspecteurs van de NVWA hebben op boerderijen in de buurt van de bedrijven Chemours in Dordrecht en Custom Powders in Helmond eieren, melk (koe en geit), kaas, yoghurt, aal en kuilvoer bemonsterd. Ook is een karper gevangen in een visvijver vlak bij Custom Powders.
Vraag en antwoord
Inspecteurs van de NVWA hebben monsters genomen bij boerderijen in de Alblasserwaard in de buurt van plekken waar aantoonbare concentraties PFOA in de bodem waren gemeten. Inspecteurs hebben ook monsters genomen bij boerderijen in de omgeving van een bedrijf in Helmond dat producten verwerkt met GenX.
De monsters bestonden uit melk, kaas, yoghurt, eieren, kuilvoer, aal (uit een kweekvijver) en een karper (uit een visvijver vlakbij het bedrijf in Helmond). De monsters zijn onderzocht op de aanwezigheid van GenX en PFOA.
De conclusie van het onderzoek is dat consumptie van de bemonsterde levensmiddelen uit de Alblasserwaard en de omgeving van Helmond niet leiden tot het overschrijden van de gezondheidskundige grenswaardes voor PFOA en GenX. Alleen de karper die afkomstig is van een niet afgesloten visvijver in Helmond bevatte een gehalte waarbij een verhoogd risico voor de gezondheid niet kon worden uitgesloten.
BuRO heeft berekend hoeveel PFOA en GenX een consument binnen had kunnen krijgen met het eten van de onderzochte levensmiddelen. Hiervoor heeft BuRO de PFOA- en GenX-concentratie in de onderzochte producten gecombineerd met consumptiegegevens, zoals bijvoorbeeld de hoeveelheid melk die een volwassene per dag drinkt. Vervolgens worden de berekende PFOA- en GenX-concentraties vergeleken met PFOA- en GenX-concentraties die levenslang dagelijks ingenomen kunnen worden voordat er effecten op de gezondheid van de mens optreden, de zogenaamde gezondheidskundige grenswaardes.
Gewassen, waaronder ook gras, zijn selectief in hoeveel ze van een stof uit de bodem opnemen. Daarbij kunnen, vergeleken met de rekenmodellen, zowel grotere alsmede lagere concentraties in gewassen worden gevonden. Dat verschilt per stof en gewas. Daarom heeft de NVWA er voor gekozen om land- en tuinbouwproducten te onderzoeken zoals die aan de consument worden aangeboden. In de meeste monsters zijn daarbij geen aantoonbare concentraties gemeten.
Volledigheidshalve moet hierbij ook meegenomen worden dat het dagelijkse menu van een consument, ook die uit de onderzochte gebieden, is samengesteld uit een veel breder scala aan levensmiddelen dan de producten die in dit onderzoek zijn onderzocht. Iets soortgelijks is eerder al opgemerkt bij onderzoeken van volkstuinen/moestuinen die zijn verricht door het RIVM. Ook daarbij is de conclusie getrokken dat in die gevallen de gemiddelde blootstelling aan PFOA uit het volledige menu van de consument lager is dan de gezondheidskundige grenswaardes.
GenX is geen chemische stof, maar een technologie die gebruikt wordt voor het produceren van fluorhoudende kunststoffen die worden gebruikt voor het vervaardigen van anti-aanbaklagen in pannen en voor hittebestendige coatings in verpakkingen. In tegenstelling tot het dagelijkse spraakgebruik is het dus geen specifieke chemische stof, maar een vervaardigingsproces. In deze rapportage wordt voor het gemak de inmiddels ingeburgerde term GenX gebruikt.
PFOA is de Engelstalige afkorting voor de chemische stof perfluoroctaanzuur. Deze stof werd tot 2012 gebruikt bij het productieproces van anti-aanbaklagen en hittebestendige coatings. Om het gebruik van deze stof te vermijden is de GenX technologie ontwikkeld.
Het voorkomen van de stoffen GenX en PFOA in het milieu kan tot gevolg hebben dat deze stoffen worden opgenomen in akkerbouw- en diervoedergewassen. Hierdoor kan de mens worden blootgesteld aan deze stoffen door het consumeren van land- en tuinbouw producten. Ook kan de mens mogelijk blootgesteld worden door het eten van producten van dierlijke oorsprong zoals zuivelproducten.
Om kennis en informatie over stoffen zoals PFOA te verzamelen is in 2012 het Expertisecentrum PFAS opgericht. PFAS is de verzamelnaam voor de groep stoffen waar PFOA toe behoort. Ook op de websites van de Omgevingsdienst Zuid-Holland Zuid, Milieudienst Rijnmond en het RIVM is hier informatie over te vinden.