De Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) constateert dat er in 2026 nog te veel melkveehouderijen zijn die op hun bedrijf meer fosfaat produceren met melkvee dan het aantal fosfaatrechten waarover zij beschikken. Dit blijkt uit signalen van de sector en uit fysieke controles en data-analyses van de NVWA zelf. De NVWA waarschuwt dat de naleving van de regels beter moet en roept melkveehouders daarop snel te acteren. Op het moment dat deze bedrijven voor het einde van het jaar niet voldoen, riskeren deze bedrijven een forse boete of mogelijk zelfs een strafblad.
Eerder al constateerde de NVWA bij fysieke controles dat in 2025 veel bedrijven de fosfaatregels overtraden. De NVWA levert deze zaken aan bij het Openbaar Ministerie. Het overtreden van de fosfaatregeling is een economisch delict dat een stevige strafrechtelijke boete en een strafblad kan opleveren. Voor het jaar 2026 is er nog geen sprake van een overtreding aangezien de bedrijven nog de mogelijkheid hebben om voor het einde van het jaar 2026 de productie van fosfaat met melkvee in balans te brengen met de fosfaatrechten op het bedrijf. Dit kan door fosfaatrechten te verwerven of minder melkvee te houden. De NVWA vindt de huidige situatie hoe dan ook zorgwekkend.
Teveel aangewende mest kan schadelijk zijn voor de biodiversiteit, waterkwaliteit en de leefomgeving. De NVWA voert gesprekken met de sector om bewustwording te vergroten en bedrijven te stimuleren om bij te sturen voor het einde van het (boek)jaar 2026 en te voorkomen dat bedrijven in 2027 in dezelfde situatie terecht komen.
De NVWA blijft de bedrijven monitoren die op dit moment te veel fosfaat produceren met melkvee ten opzichte van het aantal toegekende fosfaatrechten. Indien daaruit blijkt dat bedrijven de situatie eind dit jaar niet op orde hebben, dan riskeren zij een forse boete of mogelijk zelfs een strafblad. Deze prioritering is onderdeel van de extra investeringen in toezicht en handhaving in het kader van de taskforce mestmarkt en mestregelgeving.
Resultaten over 2026
- Analyse van de beschikbare RVO-data laat zien dat ongeveer 25% van alle Nederlandse melkveebedrijven vermoedelijk meer fosfaat produceert in 2026 dan is toegestaan.
- Van de bedrijven die nu vermoedelijk te weinig rechten hebben, heeft circa 75% meer dan 100 kilo fosfaat tekort.
- Bijna 10% van de bedrijven heeft nu meer dan 1000 kilogram aan fosfaatrechten tekort.
- Bij een aselecte steekproef van bijna 200 bedrijven blijkt dat 52% vermoedelijk meer fosfaat met melkvee in 2026 gaat produceren dan dat er op dit moment aan rechten op het bedrijf beschikbaar zijn. Uit deze inspecties komt naar voren dat de gemiddelde melkproductie per koe in 2026 is toegenomen ten opzichte van 2025, waardoor bedrijven meer fosfaatrechten op het bedrijf nodig hebben.
- De bedrijven die op dit moment onvoldoende fosfaatrechten hebben voor de hoeveelheid fosfaat die geproduceerd is met melkvee en de geproduceerde melk, kunnen nog bijsturen door fosfaatrechten te leasen of te kopen, of door minder fosfaat met melkvee te produceren. Daarbij adviseert de NVWA landbouwers goed te kijken naar de (mogelijk gestegen) gemiddelde melkproductie in relatie tot de aan het eind van het jaar benodigde fosfaatrechten.
De NVWA uit wel de zorgen over de haalbaarheid van het kopen/leasen van fosfaatrechten gezien de hoge leaseprijzen op dit moment.
Resultaten over 2025
- Analyse van de beschikbare RVO-data van alle melkveebedrijven in Nederland laat zien dat ongeveer 20% van de bedrijven in 2025 meer fosfaat met melkvee produceerde dan dat ze aan rechten beschikbaar had. Hiermee is nog niet direct aan te geven of er daadwerkelijk een overtreding heeft plaatsgevonden. Daarvoor is ook een fysieke bedrijfscontrole nodig vanuit de NVWA.
- Van de bedrijven die vermoedelijk te weinig fosfaatrechten hadden, kwam ruim de helft meer dan 100 kilogram aan fosfaatrechten te kort
- Circa 5% van de bedrijven die vermoedelijk te weinig fosfaatrechten had, kwam meer dan 1000 kilogram fosfaatrechten te kort.
- Bij een aselecte steekproef van bijna 200 bedrijven bleek bij een fysieke controle van de NVWA dat 22% meer melkvee hield dan dat het bedrijf over rechten beschikt.
- Ook zijn er 77 risicogerichte controles uitgevoerd op basis van RVO-data. Hieruit blijkt dat 61 bedrijven de fosfaatregels overtraden, waarvan 26 bedrijven meer dan 1000 kilogram fosfaatrechten tekortkwamen. Op de geconstateerde overtredingen wordt strafrechtelijk gehandhaafd.
Meer informatie
Consumenten en bedrijven kunnen contact opnemen met ons Klantcontactcentrum. Voor vragen over dit nieuwsbericht kunnen journalisten contact opnemen met onze persvoorlichters.