Reactie van BuRO op het onderzoeksrapport “Blauwtong uitbraak in Nederland 2023; Is er aanleiding voor onafhankelijk onderzoek?”

Rapport over oorsprong van blauwtong-uitbraak in Nederland

In het najaar van 2023 brak in Nederland blauwtong serotype 3 (BTV-3) uit. De uitbraak had zeer ernstige gevolgen. De oorsprong van de uitbraak is tot op heden niet opgehelderd.

In het rapport van Farmers Defence Force uit 2023 wordt gesteld dat de uitbraak in Nederland veroorzaakt is door een niet gerapporteerde BTV-3 uitbraak in Rome. Besmette adulte knutten zouden vanuit Italië in ons land terecht gekomen zijn via afval dat naar een afvalverwerkingsbedrijf per trein in Nederland vervoerd werd. Deze knutten zouden vervolgens schapen besmet hebben, wat leidde tot de uitbraak. Ook zou vernatting van gebieden hebben bijgedragen aan de uitbraak.

Onderzoekers van BuRO hebben dit rapport besproken met de opstellers. Dit gebeurde in meerdere bijeenkomsten, waarbij ten dele ook de collega’s van het Centrum Monitoring Vectoren (CMV) van de NVWA aanwezig waren.

Zienswijze van de NVWA

BuRO en CMV zien geen bewijs voor de insleep van BTV-3 via de Italiaanse afvaltreinen, en de rol die knutten in de vernatte gebieden hebben gespeeld en beoordelen beide vermoedens als weinig aannemelijk. In de reactie die BuRO heeft geschreven op de door de onderzoekers gestelde hypothesen, wordt onderbouwd waarom de hypothesen in het rapport onwaarschijnlijk zijn.

CMV heeft (samen met onderzoeksinstituut Wageningen Bioveterinary Research) onderzoek gedaan naar de knuttensoorten die op de besmette bedrijven aanwezig waren. Het bleek te gaan om soorten die met name veel voorkomen op bedrijven met vee. Zie het artikel Culicoides species involved in the BTV‐3 epidemic, the Netherlands, 2023–2024 . Van de 40 knuttensoorten die in Nederland voorkomen, zijn slechts enkele soorten in staat het blauwtongvirus over te dragen. Uit Nederlands onderzoek (waaronder het hierboven genoemde) en uit internationale literatuur blijkt dat het blauwtongvirus in West-Europa vooral verspreid wordt door knutten die op bedrijven met vee voorkomen. Van de overige soorten die in (nieuwe) natuurgebieden en natte teeltgebieden voorkomen is het minder waarschijnlijk dat zij een aandeel hebben in blauwtong-uitbraken. Dit heeft onder andere te maken met hun ecologie, seizoensdynamiek en bijtgedrag.

Bezoek aan afvalverwerkingsbedrijf

In vervolg op de reactie van BuRO op het onderzoeksrapport heeft de NVWA het afvalverwerkingsbedrijf in Nederland bezocht in september 2024. Er werden geen zwermen insecten aangetroffen bij de afvalbalen in de treinwagons uit Italië. Door de wijze van verpakken en transport was het risico dat volwassen knutten met het transport meeliften zeer klein. Er werden alleen insecten aangetroffen die meestal voorkomen op huisvuil en GFT, zoals vliegen (Muscidae en Calliphoridae) en fruitvliegen (Drosophilidae). De waarnemingen geven geen aanleiding om een verhoogd risico op de import van knutten en het blauwtongvirus via afvaltreinen uit Italië te veronderstellen.

Advies: meer onderzoek

Om de oorsprong van de BTV-3 uitbraak te achterhalen adviseert BuRO meer onderzoek naar mogelijke introductieroutes en de rol van vernatting te doen.