De ziekte rabiës (hondsdolheid) wordt veroorzaakt door een virus. Uw dieren kunnen rabiës oplopen door een beet, krab of lik van een besmet dier. Op die manier kunt u zelf ook besmet raken. Het virus zit in het speeksel van het dier. Rabiës is niet te genezen.
Ziekte bij dieren en mensen
Rabiës is een zoönose. Dat betekent dat de ziekte kan overgaan van dier op mens (en andersom). Dieren kunnen elkaar ook besmetten. Besmetting van mens op mens komt niet of nauwelijks voor.
NVWA Explainer: rabiës.
PRESENTATOR: Een dodelijke infectieziekte voor dieren, maar ook voor mensen. Ik heb het over rabiës. Rabiës wordt ook wel hondsdolheid genoemd en komt vooral voor bij honden en katten. En in het wild, bijvoorbeeld bij vossen en vleermuizen. Er zijn meerdere varianten van het rabiësvirus. De 2 bekendste zijn de vleermuis- en de klassieke variant. De vleermuisvariant is minder gevaarlijk, ook omdat mensen veel minder snel in contact komen met vleermuizen. De klassieke variant kan onder andere via zwerfhonden en katten, overgedragen worden op mensen. In Nederland en de rest van West-Europa, is de kans op de klassieke rabiësvariant heel klein. Maar in populaire vakantielanden zoals Marokko, Turkije, Egypte, Thailand en Zuid-Afrika, komt deze vorm van hondsdolheid wel regelmatig voor. Maar wat is rabiës precies? Hoe kan je het oplopen? En nog belangrijker, hoe kun je voorkomen dat je besmet raakt?
SABIENA FEENSTRA, arts infectieziektenbestrijding RIVM: Rabiës is een dodelijke ziekte als je niet op tijd een behandeling krijgt. Rabiës kun je krijgen door een krab of een beet van een zoogdier dat geïnfecteerd is. Het virus zit in het speeksel van dat zoogdier. In Nederland komt rabiës alleen voor bij sommige soorten vleermuizen, maar in veel andere landen komt rabiës ook voor bij andere zoogdieren, zoals honden en katten. Als je naar een land gaat waar rabiës veel voorkomt, is het verstandig om je vooraf te laten vaccineren. En verder is het belangrijk om contact met zoogdieren zoveel mogelijk te vermijden, zodat je niet gebeten of gekrabd wordt. Als je toch gebeten of gekrabd wordt, dan is het verstandig om direct contact op te nemen met een arts of met de alarmcentrale van je ziektekostenverzekering, om zo snel mogelijk een behandeling te krijgen. Dat is ook belangrijk als je al gevaccineerd bent, want dan heb je soms nog wat extra vaccinaties nodig om je immuunsysteem weer op te peppen.
PRESENTATOR: Nederland is officieel rabiësvrij verklaard en dat willen we graag zo houden. Je weet nooit zeker of een dier besmet is met rabiës, aangezien het een tijdje duurt voor het zichtbaar wordt. Neem daarom niet zomaar dieren mee terug uit het buitenland. En wil je toch dat schattige hondje of leuke katje uit het buitenland meenemen? Dan gelden daar strenge regels voor. 1: een dier moet minstens 15 weken oud zijn. Voor sommige landen buiten de EU geldt zelfs dat de pup minstens 7 maanden oud moet zijn. Dit zijn de landen waar een hoger risico op rabiës is. 2: het dier moet gechipt zijn. 3: honden en katten moeten een gezondheidscertificaat en een geldige vaccinatie tegen rabiës hebben. 4: met dieren van binnen de EU mag je pas 21 dagen na de rabiësvaccinatie naar Nederland reizen. En reis je uit een land met een hoog risico op rabiës, dan moet er 30 dagen na de vaccinatie een bloedtest zijn gedaan, waaruit blijkt dat de vaccinatie ook echt werkt. Na de bloedtest geldt dan nog een wachttijd van 3 maanden voordat het dier naar de EU kan reizen. De NVWA ziet erop toe dat iedereen zich aan de regels houdt. We controleren bijvoorbeeld of dieren goed zijn gevaccineerd tegen rabiës. Op deze manier proberen we rabiës buiten onze grenzen te houden.
SUSAN HOOGENDOORN, dierenarts NVWA: Houd je je niet aan de regels en voldoet je dier niet aan de invoereisen, dan riskeer je meerdere boetes en kan je dier zelfs in quarantaine moeten, waarbij je dan ook zelf de gemaakte quarantainekosten moet betalen. Al met al veel regels, veel potentiële problemen. Dus denk echt goed na voordat jij je dier vanuit het buitenland wilt laten overkomen. Misschien zit jouw toekomstige huisgenoot wel gewoon hier in Nederland in het asiel.
PRESENTATOR: Ga je met je eigen dier naar het buitenland? Informeer dan minstens 6 weken voor vertrek bij je dierenarts, welke vaccinaties en bloedtesten je moet laten uitvoeren. Hier wordt zowel bij aankomst op je bestemming, als bij terugkomst, op gecontroleerd. Vraag je dierenarts dus ook naar de regels die gelden voor de terugreis. Het land kan weer heel andere uitreisregels hebben, dan waar je op de heenreis mee te maken had. Dit verschilt ook per land en het kan ook verschillen per land binnen de Europese Unie. Wil je meer informatie? Check dan de tips en adviezen op onze site: nvwa.nl/rabies.
[Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit. Ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur. Logo Rijksoverheid.]
Welke dieren kunnen rabiës krijgen?
Bijna alle zoogdieren kunnen rabiës krijgen. Het komt onder meer voor bij honden, katten, vleermuizen, dassen, vossen, apen, paarden en runderen. In Nederland komt rabiës alleen voor bij vleermuizen. Lees hoe u rabiës bij een dier kunt herkennen.
Hoe wordt rabiës overgedragen?
Besmetting gaat via het speeksel van een ziek dier. Dat betekent het volgende:
- U kunt besmet raken als een dier met rabiës u bijt of krabt.
- U kunt besmet raken als een dier met rabiës aan een wondje van u likt.
- U kunt besmet raken als u speeksel van een besmet dier in uw mond, neus of ogen krijgt.
Ook (huis)dieren kunnen zo besmet raken. Het rabiësvirus dringt via wondjes in de huid of via de slijmvliezen het lichaam binnen. Bloed, urine en ontlasting zijn niet besmettelijk.
Een dier kan het virus al via het speeksel overdragen voordat het zelf ziekteverschijnselen vertoont. Na een besmetting krijgen honden en katten meestal binnen enkele dagen klachten. Bij mensen duurt dit langer: meestal 20 tot 60 dagen.
Rabiës tast het zenuwstelsel aan
Het virus verspreidt zich via de zenuwbanen door het lichaam. Uiteindelijk bereikt het de hersenen. Lees over de symptomen van rabiës.
Verschillende vormen rabiës
Rabiës wordt veroorzaakt door een lyssavirus. Dit zit in het speeksel van het besmette dier. Er zijn verschillende varianten van het lyssavirus, en dus ook verschillende vormen van rabiës. De 2 belangrijkste vormen zijn klassieke rabiës en vleermuizenhondsdolheid.
Klassieke rabiës
Deze vorm van rabiës wordt veroorzaakt door het klassieke-rabiësvirus. Klassieke rabiës komt vooral voor bij honden, maar bijvoorbeeld ook bij wilde dieren of zwerfdieren. De ziekte is zeer besmettelijk.
In Nederland komt het klassieke-rabiësvirus niet voor, wel in Oost-Europa en andere delen van de wereld.
Vleermuizenhondsdolheid
Deze vorm van rabiës wordt meestal veroorzaakt door het European bat lyssavirus (EBLV). Vleermuizenrabiës is minder besmettelijk dan klassieke rabiës, maar even gevaarlijk.
Dit virus komt ook voor bij Nederlandse vleermuizen, onder andere bij de laatvlieger. Maar het is zeldzaam.
Is er een behandeling tegen rabiës?
Bij mensen en dieren die besmet zijn geraakt met rabiës en al ziekteverschijnselen hebben, is genezing niet meer mogelijk. Onderneem daarom direct actie als er misschien sprake is van een besmetting. Ieder uur telt! Een tijdige behandeling kan voorkomen dat het virus in het zenuwstelsel terechtkomt.
Bent u misschien besmet geraakt? Vraag direct om medische hulp
- Bel direct (binnen 24 uur) uw huisarts of de GGD in uw regio.
- In het buitenland? Bel de alarmcentrale van uw reisverzekering.
Let op: ook als u gevaccineerd bent tegen rabiës heeft u een behandeling nodig.
Kijk voor meer informatie over behandeling en vaccinatie op de website van het RIVM.
Is uw dier misschien besmet geraakt? Neem direct contact op met de dierenarts
- Bel direct uw dierenarts.
- Meld de mogelijke besmetting bij de NVWA via 045 - 546 31 88. Wij onderzoeken of het echt om rabiës gaat.
Let op: ook als uw dier gevaccineerd is tegen rabiës is een behandeling nodig.
Is er een vaccinatie tegen rabiës?
Er bestaat een vaccinatie tegen rabiës.
Vaccinatie bij mensen
Komt u in situaties waarin u veel risico loopt? Bijvoorbeeld omdat u werkt met dieren die mogelijk besmet zijn, zoals vleermuizen? Of omdat u reist naar een land waar rabiës veel voorkomt en waar geen goede medische voorzieningen zijn? Dan kunt u zich van tevoren laten vaccineren. Overleg met uw huisarts of kijk op de websites van het Landelijk Coördinatiecentrum Reizigers (LCR) of het RIVM.
Vaccinatie bij dieren
Bij dieren is vaccinatie vaak verplicht. In ieder geval voor honden en katten die uit een ander land naar Nederland komen. Lees meer over verplichte vaccinatie bij dieren.
Let op: ook na vaccinatie behandeling nodig bij mogelijke besmetting
Ook als u gevaccineerd bent, is behandeling nodig bij een mogelijke besmetting. Zoek direct medische hulp als u risico hebt gelopen. De behandeling is wel minder uitgebreid. U krijgt dan minder injecties.
Ook dieren lopen nog steeds een risico na vaccinatie. Neem binnen 24 uur contact op met een dierenarts als uw hond of kat misschien besmet is met rabiës (hondsdolheid).
Waar komt rabiës voor?
Rabiës (hondsdolheid) komt over de hele wereld voor, onder meer in Oost-Europese, Afrikaanse en Aziatische landen. Ook in populaire vakantielanden als Marokko, Turkije, Egypte, Thailand en Zuid-Afrika.
Alleen Nieuw Zeeland, Antarctica, delen van Oceanië, Japan en een aantal Europese landen zijn vrij van het klassieke rabiësvirus.
Actuele informatie over verspreiding van rabiës
Actuele informatie over de verspreiding vindt u via de volgende informatiebronnen:
- Het World Animal Health Information System (WAHIS) van de World Organization for Animal Health (WOAH).
- De kaart op de website van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO), met name in de rood gekleurde landen komt rabiës regelmatig voor.
- De website Rabies Bulletin Europe: hier vindt u informatie over rabiës in Europa.
Rabiës in Nederland
Nederland is vrij van het klassieke rabiësvirus. Klassieke rabiës komt dan ook nauwelijks voor in Nederland. Sinds 1962 waren er in Nederland 8 mensen die rabiës hadden. Zij waren allemaal in het buitenland besmet.
Het virus dat vleermuizenhondsdolheid veroorzaakt, komt wel voor in Nederland. Maar dit virus wordt minder makkelijk overgedragen op mensen. In Nederland is dit nog nooit gebeurd. En in de rest van Europa zijn maar heel weinig gevallen bekend van mensen die ziek zijn geworden door een vleermuis.
Toch kunt u vleermuizen beter niet aanraken. Meestal lukt dat ook niet, omdat vleermuizen normaal erg schuw zijn. Als u een vleermuis makkelijk kunt oppakken, is dat een opvallende gedragsverandering die op rabiës kan wijzen. Raak dode vleermuizen ook niet met de blote handen aan.
Risico in Nederland
Het risico dat u in Nederland rabiës oploopt is dus heel erg klein. Toch valt het nooit helemaal uit te sluiten. Neem contact op met uw huisarts als u zich zorgen maakt. Bijvoorbeeld als een hond die normaal heel rustig is, u plotseling bijt zonder duidelijke reden. Of als u gebeten bent door een vleermuis.