Wat is rabiës (hondsdolheid)?

Ziekte bij dieren en mensen

Rabiës is een zoönose. Dat betekent dat de ziekte kan overgaan van dier op mens (en andersom). Dieren kunnen elkaar ook besmetten. Besmetting van mens op mens komt niet of nauwelijks voor.

Welke dieren kunnen rabiës krijgen?

Bijna alle zoogdieren kunnen rabiës krijgen. Het komt onder meer voor bij honden, katten, vleermuizen, dassen, vossen, apen, paarden en runderen. In Nederland komt rabiës alleen voor bij vleermuizen. Lees hoe u rabiës bij een dier kunt herkennen.

Hoe wordt rabiës overgedragen?

Besmetting gaat via het speeksel van een ziek dier. Dat betekent het volgende:

• U kunt besmet raken als een dier met rabiës u bijt of krabt.
• U kunt besmet raken als een dier met rabiës aan een wondje van u likt.
• U kunt besmet raken als u speeksel van een besmet dier in uw mond, neus of ogen krijgt.

Ook (huis)dieren kunnen zo besmet raken. Het rabiësvirus dringt via wondjes in de huid of via de slijmvliezen het lichaam binnen. Bloed, urine en ontlasting zijn niet besmettelijk.

Een dier kan het virus al via het speeksel overdragen voordat het zelf ziekteverschijnselen vertoont. Na een besmetting krijgen honden en katten meestal binnen enkele dagen klachten. Bij mensen duurt dit langer: meestal 20 tot 60 dagen.

Rabiës tast het zenuwstelsel aan

Het virus verspreidt zich via de zenuwbanen door het lichaam. Uiteindelijk bereikt het de hersenen. Lees over de symptomen van rabiës.

Verschillende vormen rabiës

Rabiës wordt veroorzaakt door een lyssavirus. Dit zit in het speeksel van het besmette dier. Er zijn verschillende varianten van het lyssavirus, en dus ook verschillende vormen van rabiës. De 2 belangrijkste vormen zijn klassieke rabiës en vleermuizenhondsdolheid.

Klassieke rabiës

Deze vorm van rabiës wordt veroorzaakt door het klassieke-rabiësvirus. Klassieke rabiës komt vooral voor bij honden, maar bijvoorbeeld ook bij wilde dieren of zwerfdieren. De ziekte is zeer besmettelijk.

In Nederland komt het klassieke-rabiësvirus niet voor, wel in Oost-Europa en andere delen van de wereld.

Vleermuizenhondsdolheid

Deze vorm van rabiës wordt meestal veroorzaakt door het European bat lyssavirus (EBLV). Vleermuizenrabiës is minder besmettelijk dan klassieke rabiës, maar even gevaarlijk.

Dit virus komt ook voor bij Nederlandse vleermuizen, onder andere bij de laatvlieger. Maar het is zeldzaam.

Is er een behandeling tegen rabiës?

Bij mensen en dieren die besmet zijn geraakt met rabiës en al ziekteverschijnselen hebben, is genezing niet meer mogelijk. Onderneem daarom direct actie als er misschien sprake is van een besmetting. Ieder uur telt! Een tijdige behandeling kan voorkomen dat het virus in het zenuwstelsel terechtkomt.

Bent u misschien besmet geraakt? Vraag direct om medische hulp

• Bel direct (binnen 24 uur) uw huisarts of de GGD in uw regio.
• In het buitenland? Bel de alarmcentrale van uw reisverzekering.

Let op: ook als u gevaccineerd bent tegen rabiës heeft u een behandeling nodig.

Kijk voor meer informatie over behandeling en vaccinatie op de website van het RIVM.

Is uw dier misschien besmet geraakt? Neem direct contact op met de dierenarts

• Bel direct uw dierenarts.
• Meld de mogelijke besmetting bij de NVWA via 045 - 546 31 88. Wij onderzoeken of het echt om rabiës gaat.

Let op: ook als uw dier gevaccineerd is tegen rabiës is een behandeling nodig.

Is er een vaccinatie tegen rabiës?

Er bestaat een vaccinatie tegen rabiës.

Vaccinatie bij mensen

Komt u in situaties waarin u veel risico loopt? Bijvoorbeeld omdat u werkt met dieren die mogelijk besmet zijn, zoals vleermuizen? Of omdat u reist naar een land waar rabiës veel voorkomt en waar geen goede medische voorzieningen zijn? Dan kunt u zich van tevoren laten vaccineren. Overleg met uw huisarts of kijk op de websites van het Landelijk Coördinatiecentrum Reizigers (LCR) of het RIVM.

Vaccinatie bij dieren

Bij dieren is vaccinatie vaak verplicht. In ieder geval voor honden en katten die uit een ander land naar Nederland komen. Lees meer over verplichte vaccinatie bij dieren.

Let op: ook na vaccinatie behandeling nodig bij mogelijke besmetting

Ook als u gevaccineerd bent, is behandeling nodig bij een mogelijke besmetting. Zoek direct medische hulp als u risico hebt gelopen. De behandeling is wel minder uitgebreid. U krijgt dan minder injecties.

Ook dieren lopen nog steeds een risico na vaccinatie. Neem binnen 24 uur contact op met een dierenarts als uw hond of kat misschien besmet is met rabiës (hondsdolheid).

Waar komt rabiës voor?

Rabiës (hondsdolheid) komt over de hele wereld voor, onder meer in Oost-Europese, Afrikaanse en Aziatische landen. Ook in populaire vakantielanden als Marokko, Turkije, Egypte, Thailand en Zuid-Afrika.

Alleen Nieuw Zeeland, Antarctica, delen van Oceanië, Japan en een aantal Europese landen zijn vrij van het klassieke rabiësvirus.

Actuele informatie over verspreiding van rabiës

Actuele informatie over de verspreiding vindt u via de volgende informatiebronnen:

• Het World Animal Health Information System (WAHIS) van de World Organization for Animal Health (WOAH).
• De kaart op de website van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO), met name in de rood gekleurde landen komt rabiës regelmatig voor.
• De website Rabies Bulletin Europe: hier vindt u informatie over rabiës in Europa.

Rabiës in Nederland

Nederland is vrij van het klassieke rabiësvirus. Klassieke rabiës komt dan ook nauwelijks voor in Nederland. Sinds 1962 waren er in Nederland 8 mensen die rabiës hadden. Zij waren allemaal in het buitenland besmet.

Het virus dat vleermuizenhondsdolheid veroorzaakt, komt wel voor in Nederland. Maar dit virus wordt minder makkelijk overgedragen op mensen. In Nederland is dit nog nooit gebeurd. En in de rest van Europa zijn maar heel weinig gevallen bekend van mensen die ziek zijn geworden door een vleermuis.

Toch kunt u vleermuizen beter niet aanraken. Meestal lukt dat ook niet, omdat vleermuizen normaal erg schuw zijn. Als u een vleermuis makkelijk kunt oppakken, is dat een opvallende gedragsverandering die op rabiës kan wijzen. Raak dode vleermuizen ook niet met de blote handen aan.

Risico in Nederland

Het risico dat u in Nederland rabiës oploopt is dus heel erg klein. Toch valt het nooit helemaal uit te sluiten. Neem contact op met uw huisarts als u zich zorgen maakt. Bijvoorbeeld als een hond die normaal heel rustig is, u plotseling bijt zonder duidelijke reden. Of als u gebeten bent door een vleermuis.