Tussentijdse evaluatie project stimulerend toezicht in de gerberateelt 2025

In het kort

Geïntegreerde gewasbescherming, of Integrated Pest Management (IPM), is een aanpak die gebruikmaakt van diverse methoden om ziekten, plagen en onkruiden te beheersen en te bestrijden. Daarbij wordt de inzet van chemische gewasbeschermingsmiddelen zo veel mogelijk voorkomen door het toepassen van preventieve maatregelen, niet-chemische maatregelen, biologische bestrijders en teelt-technische maatregelen.

In 2022 is in samenwerking met Glastuinbouw Nederland gestart met het pilot-project Stimulerend toezicht in de gerberateelt vanwege de structurele slechte naleving in de bedekte sierteelt. De meeste Nederlandse gerberatelers sloten zich aan bij deze pilot. De deelnemende telers verbeteren de IPM op hun bedrijf en voeren verschillende maatregelen in. Hierdoor gebruiken ze minder gewasbeschermingsmiddelen. De NVWA ondersteunt ze daarbij. De overgang naar deze werkwijze kost tijd. De pilot loopt tot 2027. Dan beoordelen we of de extra inzet op IPM door stimulerend toezicht ervoor heeft gezorgd dat de regels voor het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen beter worden nageleefd. De tussentijdse evaluatie laat zien dat de telers tussen 2022 en 2025 meer IPM zijn gaan toepassen. Ook laat deze eerste evaluatie zien dat er minder niet toegelaten middelen zijn gebruikt en hadden de bedrijven die zich aan de regels hielden in 2025 gemiddeld een hogere IPM-score dan de bedrijven waar wel een overtreding is geconstateerd.

In 2025 hebben we bij de 28 deelnemers ook inspecties uitgevoerd op het juist gebruik van gewasbeschermingsmiddelen. Bij 17 bedrijven constateerden we een of meerdere overtredingen. Daarmee voldeed minder dan de helft van de deelnemers aan de wet- en regelgeving van gewasbeschermingsmiddelen.

Integrated Pest Management (IPM)

Achtergrond

In de bedekte sierteelt-sector worden de regels voor het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen slecht nageleefd. Dit is een structureel probleem. In 2021 zijn wij hierover in gesprek gegaan met Glastuinbouw Nederland. We hebben toen afgesproken om te starten met een pilot die is gericht op het verbeteren van de naleving in deze sector.

De pilot vindt plaats in de Nederlandse gerberateelt. In de pilot gaan de deelnemende telers aan de slag met het verbeteren van IPM op hun bedrijf. De verwachting is dat bij een toename van IPM minder overtredingen worden gemaakt met het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen, en dat ziekten en plagen voorkomen kunnen worden door de versterkte inzet van IPM-maatregelen waardoor minder gewasbeschermingsmiddel gebruikt worden. Hiermee sluit de pilot aan bij de Toekomstvisie Gewasbescherming 2030 waarin weerbare plant- en teeltsystemen centraal staan.

Voor deze pilot heeft Glastuinbouw Nederland het IPM-wheel ontwikkeld op basis van haalbare IPM-doelstellingen binnen 5 jaar. Hiermee kunnen telers bekijken hoe goed zij op IPM-maatregelen scoren, en op welke onderdelen er verbetering mogelijk is. Aan de hand van het IPM-wheel stellen de deelnemers een plan op en beschrijven ze wat ze willen verbeteren.

De NVWA ondersteunt de pilot met stimulerend toezicht. Dit betekent dat onze inspecteurs gesprekken voeren met de deelnemers. Tijdens deze gesprekken wordt er gekeken naar de IPM-maatregelen die al worden toegepast, de ambities van de telers en de verdere implementatie van IPM op het bedrijf.

Bij de start van de pilot in 2022 deden 35 bedrijven mee. Door fusies en bedrijfsbeëindigingen is de pilot in 2025 verder gegaan met 28 bedrijven, verdeeld over 35 locaties. De pilot loopt tot en met 2027.

Toename toepassing IPM

De deelnemende telers hebben in 2022 het IPM-wheel ingevuld. Dit hielp ze vast te stellen wat de situatie op hun bedrijf was en welke IPM-maatregelen zij wilden invoeren. Het IPM-wheel bestaat uit 28 verschillende onderdelen, en toont maatregelen die de telers kunnen nemen. Bijvoorbeeld:

• gaas in de kassen om invlieg te voorkomen
• natuurlijke vijanden zoals sluipwespen inzetten om plagen te bestrijden
• digitaal informatie bijhouden over de monitoring van plagen in de kas

In 2025 hebben wij gekeken naar de voortgang. De deelnemers hebben opnieuw het IPM-wheel ingevuld en de resultaten zijn met de inspecteurs besproken op het bedrijf. Pasten de telers vaker IPM-maatregelen toe? Zo ja, welke dan? De resultaten laten een stijging in de IPM-scores zien. Dit betekent dat de deelnemende telers tussen 2022 en 2025 meer IPM-maatregelen zijn gaan toepassen. Onderstaande grafiek laat de gemiddelde scores zien van alle IPM-onderdelen.

De toename verschilt per onderdeel. Het gebruik van bankerplanten in de kas is het meest gestegen. Bankerplanten zijn planten die bevorderlijk zijn voor de populaties van natuurlijke vijanden van plagen.

Ambitie 2027

De deelnemers hebben voor alle IPM-onderdelen in het IPM-wheel aangegeven wat hun ambities voor 2027 zijn. Ook hier is een stijging zichtbaar. De telers willen dus nog meer IPM-maatregelen invoeren op hun bedrijf. In 2027 gaan onze inspecteurs opnieuw in gesprek met de telers. Er wordt dan gekeken naar de ambities die de telers eerder hebben ingevuld en de situatie beoordeeld zoals die dan is.

Inspectieresultaten gebruik gewasbeschermingsmiddelen

In 2025 voerden we inspecties uit bij alle deelnemende telers. We controleerden of de telers zich aan de regels voor het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen hielden. Van de 28 inspecties waren er 11 akkoord en 17 niet akkoord. De eerste bevindingen laten zien dat minder dan de helft van de deelnemers voldeed aan de wet- en regelgeving van gewasbeschermingsmiddelen.

We constateerden verschillende overtredingen. De meest voorkomende overtreding was een onjuiste toepassing van een gewasbeschermingsmiddel, voornamelijk insecticiden. Het middel werd dan bijvoorbeeld te vaak toegepast of er was sprake van overdosering. Bij 1 inspectie werd een niet-toegelaten middel gebruikt.

Hoe hebben wij gehandhaafd?

Wij hebben de volgende interventies toegepast:

• 14 rapporten van bevindingen (RvB), op basis hiervan kan een boete of andere maatregel worde opgelegd
• 4 officiële waarschuwingen (OW)
• 1 mededeling (M)

Het kan voorkomen dat bij een inspectie meerdere overtredingen zijn geconstateerd.

Stand van zaken

De inspectieresultaten laten verschillende overtredingen zien. Toch ziet de NVWA bij deze tussenevaluatie ook lichte verbeteringen. Zo hadden de bedrijven die zich aan de regels hielden in 2025 gemiddeld een hogere IPM-score dan de bedrijven waar wel een overtreding is geconstateerd. In het algemeen worden minder niet-toegelaten middelen aangetroffen dan we bij de start van de pilot in de sierteelt zagen.

Vervolgaanpak

De omslag naar meer inzet van IPM en minder gebruik van gewasbeschermingsmiddelen kost tijd. De telers hebben voor hun bedrijf ingevuld wat de IPM ambities zijn voor 2027. Hier zullen zij verder mee aan de slag gaan. In 2027 vindt de eindevaluatie van de pilot plaats. Dan beoordelen we of de extra inzet op IPM door stimulerend toezicht ervoor heeft gezorgd dat de regels voor het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen beter worden nageleefd. Hiervoor gaan we opnieuw gesprekken voeren met de deelnemende telers. Ook worden in 2027 weer inspecties uitgevoerd bij de deelnemende telers.