De Xylella-bacterie veroorzaakt de plantenziekte Xylella fastidiosa. Deze ziekte wordt razendsnel verspreid door onder andere schuimcicades. Dat is een in Nederland veel voorkomend insect dat ook bekend is onder de naam spuugbeestje. De Xylella-bacterie is niet gevaarlijk voor mensen, maar wel zeer schadelijk voor ruim 300 planten- en bomensoorten.
Om verdere verspreiding van de ziekte tegen te gaan, moesten bijvoorbeeld in Italië al ruim 2 miljoen veelal eeuwenoude olijfbomen worden gekapt. Inmiddels is de plantenziekte ook opgedoken in Frankrijk, Spanje en Portugal. Xylella kan ook veel belangrijke Nederlandse gewassen aantasten. Het gaat daarbij niet alleen om geteelde gewassen zoals fruitsoorten, sierplanten en weideplanten, maar ook om bomen en planten in de groene ruimte en onze tuinen.
Bij een uitbraak moeten alle Xylella-gevoelige planten in een straal van minimaal 50 meter rondom de besmetting worden vernietigd en daarna mag daar geen nieuw Xylella-gevoelig gewas worden geplant. Dat is een potentiële ramp voor onze tuinen, boomgaarden, bossen en parken én voor tuincentra en telers.
Verspreiding voorkómen
Om Xylella-verspreiding te voorkomen, inspecteren we planten en bomen en nemen we monsters die we in ons laboratorium onderzoeken. Ook informeren we burgers over de risico's van Xylella.
Samen met de keuringsdiensten zorgen we voor inspecties en monsternames aan onze buitengrens, bij importeurs, in de teelt en bij tuincentra. In ons Nationaal Referentie Laboratorium onderzoeken we de genomen monsters op Xylella: in 2022 261 monsters. Gelukkig waren deze monsters Xylella-vrij.
Wat te doen als Xylella toch opduikt in Nederland
In het geval van een besmetting staat een crisisteam klaar. Om snel de juiste dingen te doen, is een draaiboek opgesteld. Daarnaast hebben we in 2022 inspecteurs opgeleid en is een uitbraak gesimuleerd met de sector, het Ministerie van LNV en met gemeenten. Samen met de sector zijn 2 voorbereidende bijeenkomsten gehouden: 1 met de 4 grote boomkwekerijregio's waarbij de burgemeesters, wethouders en het Ministerie van LNV aanwezig waren, en 1 met de sectorvertegenwoordigers. Deze bijeenkomsten hebben geleid tot een grotere bewustwording van wat erbij komt kijken en wat er door een besmetting op het spel staat.
Burgemeester Liesbeth Spies van Alphen aan den Rijn waar Greenport Boskoop onder valt:
We moeten nu al met elkaar nadenken over wat ons te doen staat als die Xylella deze kant op zou komen. Dat is echt een heel grote en serieuze bedreiging voor de boomkwekerijsector in Nederland, voor alle bedrijven er omheen, voor de toeleveranciers en voor de mensen in de regio. Juist nu er nog niks aan de hand is - in de 'koude fase', zoals we dat noemen bij crisisbestrijding – moeten we oefenen en elkaar leren kennen. Zo zijn we beter voorbereid en doen we de goede dingen met elkaar wanneer het nodig is.
Publieksvoorlichting
Ook consumenten kunnen helpen door planten in Nederland te kopen en nooit bij een webshop in het buitenland. En door geen planten mee terug te nemen van vakantie.
In 2022 waarschuwen we aan het begin van de zomervakantie vakantiegangers door middel van het nieuwsbericht Neem geen planten mee vanaf je vakantieadres. Ook delen we een uitlegvideo over de gevaren en gevolgen van xylella onder andere via sociale media.
De oproep en informatie wordt breed gedeeld in vakbladen en landelijke media. Ook in Nieuwsuur wordt uitgebreid stilgestaan bij de verwoestende Xylella-bacterie (vanaf minuut 09:45). Met alle berichtgeving rondom Xylella bereiken we tussen 21 juli en 21 augustus 604.082 unieke personen.
Alleen samen houden we Xylella en andere plantenziektes buiten de deur. Tot op heden lukt dat; er is nog geen Xylella geconstateerd in Nederland.