Een gezonder Nederland, dat is wat de overheid wil bereiken. Met kinderen die een goede start maken en daar hun leven lang profijt van hebben. Roken, vapen en problematisch alcoholgebruik leiden tot grote schade voor de gezondheid en de maatschappij. Daarom willen we in Nederland een rookvrije en vapevrije generatie verwezenlijken en problematisch alcoholgebruik voor 2040 flink terugdringen. De NVWA zet zich met haar toezicht in voor een rookvrije, vapevrije generatie en een gezonde leefstijl.
Roken en problematisch alcoholgebruik zijn 2 van de grootste oorzaken van ziekte en sterfte in Nederland. Elk jaar overlijden ongeveer 20.000 mensen aan de gevolgen van roken en zijn er ongeveer 2.500 alcoholgerelateerde sterfgevallen. De overheid wil voorkomen dat jongeren gaan roken, vapen en drinken, door preventie en voorlichting en door eisen in de wet. In 2025 is het actieplan tegen vapen opgesteld met maatregelen om jongeren specifiek tegen vapen te beschermen op weg naar een rook- en nicotinevrije generatie in 2040.
De wetgeving stelt eisen aan de producten, de leeftijd van de kopers, de plaatsen waar de producten verkocht en gebruikt mogen worden, en de reclame en promotie. Naleving van die eisen is belangrijk omdat dit het gebruik van tabak, nicotine en alcohol beïnvloedt. De NVWA houdt toezicht op die naleving en draagt zo bij aan een gezonder Nederland. We willen een gedragsverandering bij bedrijven, verkopers (ook op social media) en consumenten stimuleren, om naleving van de wet te verhogen en zo roken, vapen en problematisch alcoholgebruik terug te dringen. Met innovatief toezicht spelen we snel en flexibel in op nieuwe ontwikkelingen en trends in de maatschappij, samen met andere partijen.
Daarnaast houden we binnen het experiment gesloten coffeeshopketen toezicht op de eisen voor de kwaliteit, verpakking en reclame voor de cannabisproducten. Het experiment gesloten coffeeshopketen moet duidelijk maken of gereguleerde productie, distributie en verkoop van cannabis mogelijk is.
Focus toezicht in 2026
We zetten ons toezicht in voor een rookvrije, vapevrije generatie en een gezonde leefstijl. Dat betekent dat ons toezicht gericht is op:
- het terugdringen van de illegale handel in vapes en nieuwe nicotineproducten (zoals nicotinezakjes) zowel fysiek als online en op social media;
- het terugdringen van de beschikbaarheid en aantrekkelijkheid van rookwaren;
- het terugdringen van de blootstelling aan roken en vapen;
- het terugdringen van de online beschikbaarheid van alcohol voor jongeren;
- het uitvoeren van het experiment gesloten coffeeshopketen.
De eisen voor de beschikbaarheid van tabak en nicotineproducten zoals vapes worden steeds strenger. Zo zorgt de overheid ervoor dat deze producten op steeds minder plaatsen verkocht mogen worden en dat het gebruik minder aantrekkelijk wordt (bijvoorbeeld met het smaakjesverbod voor vapes). Deze maatregelen leiden tot meer illegaal aanbod van aantrekkelijke maar verboden producten zoals vapes met zoete smaakjes. We zetten intensiever in op het terugdringen van de illegale handel in vapes en nieuwe nicotineproducten. Hierbij werken we samen met andere partijen zoals de Douane, de politie en gemeenten.
Waar mogelijk, ontwikkelen we het toezicht verderd om de naleving van de huidige regels te verhogen en om op toekomstige nieuwe eisen toezicht te houden. Bedrijven en verkopers proberen met nieuwe verkoopstrategieën de bestaande regels te omzeilen. En ze introduceren nieuwe schadelijke producten. Dat moet stoppen. Bijvoorbeeld omdat de illegale handel en de ontwikkeling van nieuwe nicotineproducten nieuwe mensen verslaafd kunnen maken, wat niet bijdraagt aan een rook- en nicotinevrije generatie en een gezonde leefstijl. Daar willen we als NVWA op anticiperen met onder andere nieuwe (inspectie)methodieken.
Overigens is handhaven niet de enige oplossing om de rookvrije en gezonde generatie te bereiken. Daarvoor is het ook van belang dat we bijvoorbeeld inzetten op voorlichting en preventie. En dat we samenwerken met de partijen die zich voor de rookvrije en gezonde generatie inzetten.
Risico’s
- Rookwaren en problematisch alcoholgebruik hebben gezondheidsrisico’s én hebben gezondheidseffecten in de samenleving.
- Trends onder jongeren en de ontwikkeling van nieuwe, voor jongeren aantrekkelijke, producten zijn risico’s voor een rookvrije en gezonde generatie.
- Strengere eisen om de beschikbaarheid en aantrekkelijkheid van rookwaren en alcohol terug te dringen in combinatie met een blijvende vraag vergroten de kans dat (verboden) producten via onderhandse of illegale kanalen worden aangeboden.