Maatschappelijke ontwikkelingen en de NVWA

Toenemende spanningen tussen grootmachten en conflicten zoals de oorlog in Oekraïne, zorgen voor instabiliteit en onzekerheid. Wereldwijde energie- en grondstoffenvoorzieningen worden vaker ingezet als geopolitiek drukmiddel en levert zorgen op over de wereldwijde voedselvoorziening. Dit leidt tot een heroriëntatie van handelsrelaties en toenemend protectionisme. Er is een voortdurende dreiging van cyberaanvallen op de Nederlandse infrastructuur. Ook is er een steeds grotere stroom van desinformatie en worden wetenschappelijke feiten bestreden. Deze spanningen en bedreigingen zorgen wereldwijd voor meer onrust, zowel politiek als maatschappelijk. Dit is zichtbaar door meer polarisatie in de samenleving en een afnemend vertrouwen in instituties.

Het kopen van producten, planten of huisdieren en exotische (bedreigde) diersoorten via internet is steeds gemakkelijker geworden. E-commerceplatforms groeien explosief. Bedrijven gebruiken meer kunstmatige intelligentie, cloudcomputing en big data. Dit zorgt voor efficiëntieverbeteringen maar ook voor nieuwe risico’s op het gebied van cyberbeveiliging en privacy. Aan de andere kant biedt het kansen in het toezicht om dit efficiënter en effectiever te maken. Aankoop van consumentenproducten via zeer grote niet-Europese platforms zorgt voor een enorme toestroom van producten waarvan de veiligheid niet gegarandeerd is. We constateren dat nieuwe ondernemers de online markt gemakkelijk kunnen betreden. Vaak zonder enige kennis over wetgeving. Consumentengedrag wordt in toenemende mate gestuurd door influencers. De macht over data en informatie ligt bij een kleine groep spelers (Big Tech). Dit gebeurt deels buiten overheidscontrole om. Ook zien we een toename van illegale handel via online kanalen, bijvoorbeeld de verkoop van vapes aan minderjarigen.

Klimaatverandering heeft directe impact op de veiligheid van grondstoffen en ons voedsel. Extreme weersomstandigheden met hogere temperaturen en luchtvochtigheid vormen een voedingsbodem voor schimmels, micro-organismen en plaagdieren. Klimaatverandering zorgt voor de vestiging en verspreiding van invasieve exoten en vectoren. Dit brengt risico’s met zich mee voor inheemse natuur, landbouw en volksgezondheid. Dierziekten die eerst niet voorkwamen in Nederland, komen nu vaker voor. Doordat nieuwe plantenziekten en plagen zich sneller vestigen, kunnen gewassen minder weerbaar zijn. Tegelijkertijd biedt een warmer klimaat ook mogelijkheden voor het telen van nieuwe gewassen. Dat brengt echter ook nieuwe risico’s met zich mee.

Het gebruik van bestrijdingsmiddelen, overschot van meststoffen en overbevissing heeft negatieve effecten op de biodiversiteit. Klimaatverandering zorgt voor langere periodes van droogte en hevigere neerslag. Dit vergroot het risico op uitspoeling van meststoffen en bestrijdingsmiddelen naar bodem en water.

De turbulente ontwikkelingen en samenhangende maatschappelijke onrust vragen om een weerbare NVWA-organisatie. We moeten ook in tijden van crisis en onrust toegerust zijn op onze maatschappelijke opgave en taken. We zijn, gelet op de snel ontwikkelende wereld, zelf ook voortdurend in ontwikkeling. Hierbij zetten wij onder meer in op de continue professionalisering van onze toezichthouders zodat zij goed toegerust de ingewikkelde vraagstukken kunnen aanpakken. Dit doen zij voor de borging van de publieke belangen. Ook moeten burgers en ondernemers zelf beter bestand worden tegen onverwachte gebeurtenissen. Hierbij hebben we een rol. Bijvoorbeeld als het gaat over de controle van cyberbeveiliging van bedrijven in de voedselindustrie.

Vanuit onze neutrale en objectieve rol, zetten we kennis en informatie uit het veld over risico’s in. Hierdoor kunnen politiek en beleidsmakers wet- en regelgeving zodanig vormgeven dat deze zorgt voor de optimale borging van het publieke belang. Ook gebruiken we onze expertise om onwenselijk gedrag van consumenten en ondernemers positief te beïnvloeden.

Wij zetten technologie en innovatieve toezichtsmethodieken in, waarbij het uitgangspunt is dat we het juiste instrument inzetten, op het juiste moment en op de juiste plek. We meten het effect van deze methodieken en stellen zo nodig onze inzet bij. Zo kunnen we omgaan met de verregaande digitalisering van de samenleving en handel. Technologische ontwikkelingen in data science maken het mogelijk grote hoeveelheden data te verzamelen, analyseren en nieuwe inzichten eruit te halen. Omdat consumenten meer ervaringen online delen, kunnen we hier ons toezicht mee verbeteren. Via sociale media en digitale campagnes informeren we consumenten en bedrijven over risico’s. Daarmee bouwen we aan bewustwording en weerbaarheid. We signaleren misinformatie en reageren hierop met gerichte voorlichting.

Om risico’s bij de bron aan te pakken, is het effectiever om ervoor te zorgen dat ondernemers zelf hun kwaliteitssystemen op orde hebben. Daarom zetten we meer in op systeemtoezicht. Dit kan al dan niet via private kwaliteitssystemen. Daarmee bevorderen we ook dat ondernemers zelf hun verantwoordelijkheid nemen.

Huidige wet- en regelgeving is niet altijd passend bij innovatieve initiatieven die bijdragen aan het borgen van een publiek belang. Bijvoorbeeld bij de eiwittransitie. Wij denken mee over de voorwaarden en kaders waarbinnen er experimenteerruimte geboden kan worden.

Samenwerking is cruciaal om complexe uitdagingen in bijvoorbeeld de voedselketen effectief aan te pakken. Door kennis en informatie te delen met nationale en internationale stakeholders, reageren we sneller en doeltreffender op opkomende risico’s en incidenten. Dit is vooral van belang bij grensoverschrijdende kwesties waar een gecoördineerde aanpak noodzakelijk is. Hierbij gaat het niet alleen om andere toezichthouders en overheidsinstanties maar ook om brancheorganisaties en ngo’s. Ook burgerwetenschap (citizen science) moedigen we aan. We bevorderen de publiek-private informatie-uitwisseling met de industrie en met ngo’s.