Voorwoord

Nederland verdient krachtig toezicht. We leven immers in een steeds complexere samenleving. In een wereld van instabiliteit en onzekerheid. Een wereld ook van onrust en afnemend vertrouwen in instituties. Ik ben en blijf optimistisch, zelfs en misschien wel juist als de uitdagingen groot zijn. En ook wanneer nieuwe risico’s op de loer liggen. Kunstmatige intelligentie en veranderende internethandel bieden tenslotte kansen voor effectiever toezicht, maar brengen ook nieuwe risico’s met zich mee. Productieketens zijn langer geworden, internationaler ook. Dat maakt het moeilijker om risico’s voor mens, dier en natuur te beheersen. Als inspecteur-generaal, maar zeker ook gewoon als mens, geloof ik in optimisme als instrument voor verandering. Ook in onze uitdagende, veranderende samenleving. Ik nodig je graag uit om deze Meerjarenagenda te lezen vanuit één centrale vraag: hoe kunnen wij – als overheid, sector, NGO, burger en toezichthouder – samen bijdragen aan een veilige, gezonde en eerlijke samenleving?

Zoveel is zeker, het vraagt om een NVWA die robuust en weerbaar is. Ook in tijden van crises moeten we toegerust zijn op onze maatschappelijke opgave. En dat lukt alleen samen. Ons vak, toezichthouden, lukt op z’n best als we de handen ineenslaan. Als we de complexe vraagstukken samen het hoofd bieden. Binnen onze eigen organisatie én daarbuiten, nationaal en internationaal. Met andere handhavers en uitvoeringsdiensten, met beleidsmakers, met het bedrijfsleven en met de samenleving.

Kortom: toezichthouden vraagt nu en in de toekomst meer en meer samenwerking. Gebaseerd op begrip, wederkerigheid en responsiviteit. Of, zoals ik dat graag noem: met verantwoordelijkheid voor, naar en met elkaar. Waarbij we bereid zijn elkaar te verstaan en te begrijpen. Elkaar op de juiste manier te zien en te erkennen. Het vraagt om oprechte interactie en continue dialoog. Om open communicatie in herkenbare, normale en vooral toegankelijke taal. Het vraagt dat we als toezichthouder voorspelbaar zijn waar het kan, en onvoorspelbaar waar het moet.

Onze ervaring leert dat veel bedrijven het goed doen, maar ook dat sommigen een duwtje in de rug nodig hebben. En waar het écht misgaat, daar treden we stevig op. Dat mag van ons worden verwacht. Maar ik doe ook een appel op allen die met ons toezicht van doen hebben: wees je bewust van jouw cruciale rol in het veilig en gezond houden van onze maatschappij. Doe goed en blijf dat doen. Ook – of misschien wel juíst – als wij niet kijken.

Precies daar zit voor mij een belangrijk onderdeel van het samen. En ja, dat vraagt nogal wat. Van het bedrijfsleven, sectorpartijen, ngo’s, consumenten. Van ons allemaal. Al was het maar omdat onze mogelijkheden en middelen niet onuitputtelijk zijn. Als NVWA staan we voor de veiligheid van mens, dier, en natuur. Daar werken we elke dag hard aan. Maar voor mij is dit een verantwoordelijkheid van velen, niet alleen van ons. Als toezichthouder kunnen we niet zonder anderen. We hebben jullie hard nodig om te kunnen doen wat er van ons wordt verwacht.

Voorkomen doen we samen. Een concreet voorbeeld: het bestrijden van het gebruik van vapes. Wij hebben een grote rol met intensief toezicht, en de politiek met strenge wet- en regelgeving. Maar in de aanpak van vapes heeft ook de sector een rol. Net als artsen, scholen en ouders. Willen we er écht vanaf, dan hebben we hier allemaal iets in te doen. Het is een verantwoordelijkheid die rust op vele schouders. Of denk aan het importeren van allerlei goedkope spullen vanuit landen waar ‘productveiligheid’ anders wordt beleefd dan bij ons. Als iets te mooi lijkt om waar te zijn, dan is dat vaak ook zo. Ook hier geldt: velen hebben een verantwoordelijkheid om te voorkomen dat al die spullen massaal onze kant opkomen, met alle mogelijke impact op de veiligheid van dien.

Of neem nou waterkwaliteit en de vervuiling van onze leefomgeving. In onze natuurgebieden, de bodem, het oppervlaktewater en grondwater vinden we te hoge concentraties meststoffen en chemische stoffen uit bestrijdingsmiddelen. Een schoon milieu is, vanzelfsprekend, cruciaal voor ons allemaal. Schadelijke stoffen kunnen immers op verschillende manieren ons lichaam binnendringen. Kwetsbare groepen zijn extra gevoelig voor de gevolgen. Een vervuilde leefomgeving betekent dat de drinkwatervoorziening onder druk komt te staan. Ook heeft vervuiling zijn weerslag op onze voedselvoorziening. De balans tussen ecologie en economie is in Nederland nog onvoldoende gevonden.
Voor het verbeteren van dierenwelzijn werken we met veel partijen samen, zoals maatschappelijke organisaties, brancheorganisaties en bedrijven. We zetten ons in voor een dierwaardig bestaan voor elk dier, altijd. Alle dieren hebben immers recht op een goede behandeling en een omgeving die bijdraagt aan hun welzijn. Als toezichthouder focussen we onze inspanningen op plaatsen en situaties waar de grootste welzijnsrisico’s worden verwacht, om zo de meeste impact te kunnen maken voor zowel een groot aantal dieren als voor een individueel dier.
 

Naast mijn oproep tot meer samenwerking en meer gedeelde verantwoordelijkheid, wil ik ook het grote belang van innovatie onderstrepen. Innovatie is cruciaal in ons toezicht. En daarmee bedoel ik niet alleen – hoe belangrijk ook – technische vernieuwing zoals het gebruik van camera’s, sensoren en drones. Allemaal bedoeld voor effectiever en kwalitatief beter toezicht. Bij innovatie denk ik juist ook aan sociale innovatie. Dat gaat over hoe we naar ons vak kijken, hoe we gedrag het beste kunnen beïnvloeden. Hoe maken we elkaar elke dag een beetje beter? Samen met ruim 4000 medewerkers werken we aan vooruitgang, verbetering en vernieuwing.

Het vak – óns vak, in de breedste zin van het woord – van toezichthouden is volop in beweging. En dat zal het altijd zijn, maar misschien nu wel meer dan ooit. Die beweging vraagt ook verandering. Je kunt niet hetzelfde blijven doen en dan iets anders verwachten. Aan de slag gaan met die beweging geeft me ontzettend veel energie. Onze ambities als toezichthouder vragen dat we blijvend investeren in de competenties en vaardigheden van al mijn collega’s: alle NVWA’ers. Denk aan de ontwikkelingen op AI-gebied en aan IT, die een steeds belangrijker rol gaan vervullen in onze organisatie. Dat vraagt om een toezichthouder die voorbereid is op de toekomst. Vooruitkijken, veranderen en vernieuwen: collectief. Samen vooruit. Verschil maken doen we met elkaar.

De toekomst begint vandaag.

Gerard Bakker
Inspecteur-generaal NVWA