Melkveebedrijven hebben fosfaatrechten. Deze rechten geven aan hoeveel fosfaat ze mogen produceren. De NVWA houdt hier toezicht op. In 2025 hebben we bij 52 melkveebedrijven gecontroleerd of ze in 2023 en 2024 niet meer fosfaat hadden geproduceerd dan toegestaan.
Let op: op deze pagina staan de voorlopige resultaten van in 2025 uitgevoerde controles. Wij kunnen nog geen definitieve resultaten geven, omdat een aantal zaken nog in onderzoek zijn. Deze voorlopige resultaten geven een goede indicatie van de definitieve resultaten.
In het kort: controle over kalenderjaren 2023 en 2024
De controles op het fosfaatrecht kunnen wij pas na afloop van een afgesloten kalenderjaar uitvoeren. Meestal controleren we 2 kalenderjaren tegelijk. In 2025 voerden we de inspecties uit over de kalenderjaren 2023 en 2024. We hebben fysiek en administratief gecontroleerd.
Onze inspecties zijn risicogericht. Dat betekent dat we vooral controleren bij bedrijven waar meer risico is op overtredingen. De risicogerichte controle zorgt ervoor dat we relatief veel overtredingen vinden. Daarom zijn deze inspectieresultaten niet representatief voor de hele melkveehouders-sector.
Van de 52 geïnspecteerde bedrijven hebben 33 bedrijven het op het bedrijf rustende fosfaatrecht overschreden over 1 of beide jaren. Dit is een percentage van 63%. Bij 13 bedrijven was de inspectie wel akkoord. 6 bedrijven zijn nog in onderzoek.
Inspectieresultaten: fosfaatproductie en fosfaatrecht werden met elkaar vergeleken
Fosfaatrechtenstelsel
Het fosfaatrechtenstelsel is ingevoerd in 2018 en is bedoeld om de productie van fosfaat te begrenzen. In de Europese Nitraatrichtlijn zijn namelijk afspraken vastgelegd over de bescherming van grond- en oppervlaktewater tegen verontreiniging door nitraat uit agrarische bronnen. Deze richtlijn verplicht lidstaten het stikstofgebruik via dierlijke mest te beperken tot maximaal 170 kilogram per hectare per jaar. Het fosfaatrechtenstelsel moet ervoor zorgen dat de totale fosfaatproductie van melkvee onder het fosfaatproductieplafond blijft.
Risicogerichte inspecties
We hebben bedrijven geselecteerd waar vermoedelijk sprake was van een overschrijding van het op het bedrijf rustende fosfaatrecht. Deze selectie maakten we samen met de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO) en was ook gebaseerd op bij RVO geregistreerde gegevens.
Tijdens de inspectie bepaalden we hoeveel dieren gemiddeld op het bedrijf aanwezig waren in het controlejaar én wat de totale melkproductie van het bedrijf in het controlejaar was. Hiermee werd de fosfaatproductie in het controlejaar berekend.
Deze fosfaatproductie werd vergeleken met het op het bedrijf rustende fosfaatrecht. Was de fosfaatproductie gelijk of onder het op het bedrijf rustende fosfaatrecht? Dan was de controle akkoord. Was de fosfaatproductie hoger dan het op het bedrijf rustende fosfaatrecht? Dan was de controle niet-akkoord.
Aantal controles
In totaal voerden we op 52 bedrijven inspecties uit op de naleving van het fosfaatrecht. Bij 33 bedrijven werden meer dierlijke meststoffen door melkvee geproduceerd dan volgens het op het bedrijf rustende fosfaatrecht was toegestaan.
| Controleresultaten fosfaatrecht | Aantal bedrijven |
|---|---|
| Akkoord | 13 |
| Niet-akkoord | 33 |
| Lopende onderzoeken | 6 |
| Totaal | 52 |
Bij deze 52 bedrijven hebben we 33 overtredingen vastgesteld over het fosfaatrecht 2023 en 19 overtredingen over het fosfaatrecht 2024. Daarvan hadden 19 bedrijven zowel een overtreding op het fosfaatrecht 2023 als op 2024.
| Controleresultaten fosfaatrecht | Niet-akkoord |
|---|---|
| Fosfaatrecht 2023 | 33 |
| Fosfaatrecht 2024 | 19 |
Hoe hebben wij gehandhaafd?
Een overtreding van het fosfaatrecht valt onder het strafrecht. Wij hebben 31 processen-verbaal opgemaakt en deze aan het Openbaar Ministerie overhandigd. Bij een proces-verbaal wordt standaard een berekening van het wederrechtelijk verkregen voordeel bijgevoegd. Bij een veroordeling kan dit wederrechtelijk verkregen voordeel worden ontnomen.
2 keer ging het om een geringe overschrijding en hebben we een officiële waarschuwing gegeven.
| Interventies | Aantal |
|---|---|
| Officiële waarschuwing | 2 |
| Proces-verbaal | 31 |
Vervolgaanpak
De resultaten van deze controles kunnen invloed hebben op toekomstige controles. Denk bijvoorbeeld aan het toepassen van nieuwe selectievoorwaarden bij het risicogericht handhaven.