Vogelgriep (ook wel: aviaire influenza of vogelpest) is een ernstige virusziekte die gevaarlijk is voor veel verschillende vogelsoorten. Bijvoorbeeld voor pluimvee, zoals kippen, kalkoenen en eenden. Mensen en zoogdieren als vossen, varkens, koeien, honden en katten kunnen ook besmet raken. Vermoedt u dat uw vogels of dieren besmet zijn met vogelgriep? Meld dit dan direct bij de NVWA.
Vogelgriep bij vogels en zoogdieren
Explainer vogelgriep bij vogels en zoogdieren.
PRESENTATRICE: Een dodelijk virus voor vele vogelsoorten. Voor zowel wilde als gehouden vogels. Ik heb het over vogelgriep. Een ziekte die we in Nederland en wereldwijd koste wat het kost willen en moeten bestrijden. Maar wat is vogelgriep eigenlijk en hoe raakt het jou?
Deze beelden ken je misschien wel. Duizenden kippen die worden geruimd na een uitbraak van vogelgriep. Heftige beelden. Misschien heb je ook weleens een wilde watervogel dood langs de sloot zien liggen. De boosdoener is een influenza A-virus. Dat is een griepvirus dat zich snel kan verspreiden, en waarvan steeds weer nieuwe varianten ontstaan. Van de vogelgriepvariant die de laatste tijd rondgaat, worden heel veel vogels ziek, en gaan zelfs dood. Het virus nestelt zich in wilde vogels, zoals ganzen en andere trekvogels, die het virus over heel de wereld verspreiden. Hierdoor worden ook inheemse vogels zoals de kokmeeuw, de spreeuw en de duif besmet, maar dus ook pluimvee. Denk aan kippen, kalkoenen en eenden. Soms worden ook zoogdieren ziek, zoals katten, vossen en bunzingen. Het virus kan overspringen van dieren op mensen. Daarom noemen we een vogelgriep een zoönose.
DIEDERIK BRANDWAGT, arts infectieziektebestrijding RIVM: De kans dat mensen besmet raken met het vogelgriepvirus is heel klein. We zien ook vaak dat de mensen die besmet raken direct contact hebben gehad met zieke vogels, zoals bijvoorbeeld pluimveehouders of mensen die dode dieren opruimen. De klachten zijn meestal heel mild en lijken erg op een gewone verkoudheid of een milde griep. We zien dat ook steeds vaker zoogdieren besmet raken met het vogelgriepvirus, ook na direct contact met zieke vogels. Dat kan ertoe leiden dat het virus zich langzaamaan gaat aanpassen aan zoogdieren. Het kan bijvoorbeeld of besmettelijker worden, of meer ziekmakend voor zoogdieren, en dus ook voor de mens. Als er zo een nieuwe vogelgriepvariant ontstaat die makkelijker mensen kan besmetten of zelfs van mens op mens kan overgaan, kan dat het begin zijn
van een nieuwe grieppandemie.
PRESENTATRICE: Wanneer het vogelgriepvirus actief is, worden er verschillende maatregelen genomen om de verspreiding van vogelgriep in Nederland af te remmen. Zo zijn bijvoorbeeld pluimveehouders en hobbyhouders verplicht om bij het vermoeden van vogelgriep zo snel mogelijk een dierenarts in te schakelen. Wanneer is er een vermoeden? Als de dieren ineens heel sloom worden, geen geluid meer maken, en vervolgens klachten vertonen, zoals ademhalingsproblemen en diarree. Of plotseling sterven. Zodra er een vermoeden is van een vogelgriepbesmetting bij gehouden vogels komt de NVWA in actie.
LEON LABOUT, dierenarts NVWA: Op het moment dat die vogelgriepverdenking een vogelgriepbesmetting blijkt te zijn, dan wordt al dat commercieel pluimvee geruimd, inclusief de eieren. Er wordt een vervoersverbod ingesteld voor eieren, mest en de dieren zelf. Daarnaast is er dan een ophok- en afschermplicht van kracht, zodat de verspreiding naar commercieel pluimvee, maar ook naar hobbypluimvee, niet kan plaatsvinden, waarbij je ook kan denken aan kinderboerderijen en vogels in dierentuinen.
PRESENTATRICE: Ook jij kan merken dat er vogelgriep rondgaat. Je merkt het bijvoorbeeld in de supermarkt. Vrije uitloopeieren worden duurder of zijn soms tijdelijk niet te krijgen. Heb jij kippen in je tuin? Check dan op onze site of jij in een gebied woont waar de afschermplicht geldt. Door je dieren af te schermen met een dak of zeil, voorkom je dat ze besmet kunnen raken via uitwerpselen van wilde vogels. Mocht je nou een zieke of dode vogel aantreffen wanneer er vogelgriep heerst, bijvoorbeeld langs de kant van de sloot, meld het dan. Bij dieren die ziek zijn bel je de dierenambulance op 144. Vind je een dode wilde vogel? Meld dit dan bij het Dutch Wildlife Health Centre. Maar het belangrijkste is dat je nooit dode of zieke vogels met je blote handen aanraakt. En houd andere dieren, zoals je hond of kat, bij ze uit de buurt. Zo kan jij helpen een besmetting te voorkomen.
Wil je meer informatie over vogelgriep, of wil je weten hoe je precies melding moet doen van een dode vogel? Ga dan naar nvwa.nl/vogelgriep.
[Wil je meer informatie over vogelgriep? Check dan onze website: nvwa.nl/vogelgriep. Logo Rijksoverheid. Ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur. Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit.]
Vogelgriep bij vogels
Vogelgriep komt voor bij veel verschillende soorten vogels, en bij zowel wilde vogels als gehouden vogels. Bepaalde vogelsoorten kunnen erg ziek worden van vogelgriep en eraan doodgaan. Dit geldt onder meer voor hoenders, watervogels en loopvogels.
- Op de website rijksoverheid.nl vindt u een overzicht van risicovogels: vogels die gevoelig zijn voor vogelgriep.
- Lees ook hoe u vogelgriep kunt herkennen.
Vogelgriep bij zoogdieren
Vogelgriep kan soms van vogels overgaan naar zoogdieren, zoals vossen, varkens, koeien, honden, katten en zeehonden. Maar de kans dat deze dieren besmet raken is zeer klein. Het meeste risico lopen zoogdieren die besmette wilde vogels opeten.
Vogelgriep bij mensen
Vogelgriep is een zoönose: een ziekte die kan overgaan van dier op mens (en andersom). Maar de kans dat mensen besmet raken is klein. Het meeste risico lopen mensen die met pluimvee werken. Zij kunnen vogelgriep krijgen als hun vogels besmet zijn. Maar ook dan is de kans klein. Besmetting van mensen via zoogdieren komt nauwelijks voor.
Hoe kan ik voorkomen dat ik besmet raak?
U kunt de volgende voorzorgsmaatregelen nemen.
- Raak vogels niet aan als ze (mogelijk) besmet zijn met vogelgriep. Dit geldt ook voor dode vogels. Wilt u een dode vogel opruimen? Draag dan plastic huishoudhandschoenen en een mondkapje.
- Is uw eigen pluimvee misschien besmet met vogelgriep? Probeer zoveel mogelijk uit de buurt van besmette dieren te blijven. Draag beschermende kleding als u bij de dieren moet zijn. Vooral mondkapjes zijn belangrijk. Deze zorgen ervoor dat u geen besmette lucht inademt.
Wat moet ik doen bij een besmetting?
Als u toch besmet raakt, kunt u last krijgen van milde klachten zoals koorts, hoofdpijn, spierpijn en hoesten. Oogontsteking komt soms ook voor. Sommige mensen krijgen helemaal geen klachten.
Schakel bij griepachtige klachten de huisarts in en meldt dat u in contact bent geweest met besmette vogels of materiaal.
Is vogelgriep gevaarlijk voor mensen?
Mensen met vogelgriep hebben meestal milde klachten. Kijk voor meer informatie over vogelgriep bij mensen op de website van het RIVM.
Hoe wordt vogelgriep overgedragen?
De oorzaak van vogelgriep is een virus. Dit is erg besmettelijk. Het zit onder meer in de mest van besmette vogels. Ook zit het in het stof uit een besmette stal. Daardoor kan het virus zich ook via de lucht verplaatsen. Momenteel verspreidt de ziekte zich vooral via wilde vogels die van de ene naar de andere plek trekken.
Trekvogels kunnen nieuwe varianten van vogelgriep het land binnenbrengen. Daarom was er altijd een piek in de winter. Maar sinds 2022 zijn er ook veel besmettingen in de zomer. Bij pluimvee én bij wilde vogels. Vogelgriep is nu het hele jaar door aanwezig in Nederland.
Is vogelgriep overdraagbaar via voeding?
Tot nu toe is er geen bewijs dat vogelgriep op mensen is overgedragen via het eten van besmette voedingsmiddelen, zoals melk, vlees of eieren. Dit heeft de Europese voedselautoriteit European Food Safety Organisation (EFSA) aangegeven.
- Melk van koeien met het vogelgriepvirus is na pasteuriseren veilig voor consumptie. Verhitten voorkomt dat het virus via de melk wordt overgedragen op mensen en dieren. Dat staat in een advies van het Bureau Risicobeoordeling & onderzoek (BuRO).
- Wel is er een risico voor werknemers die met rauwe melk werken op bedrijven met geïnfecteerde koeien. Dit geldt vooral voor werknemers die betrokken zijn bij het melken van de koeien.
Varianten bij vogelgriep: hoogpathogeen en laagpathogeen
Hoogpathogene variant
Hoogpathogene vogelgriep (ook wel: hoogpathogene aviaire influenza, HPAI) is heel schadelijk: de vogels kunnen plotseling doodgaan. Ook is deze variant erg besmettelijk.
Laagpathogene variant
Bij laagpathogene vogelgriep (ook wel: laagpathogene aviaire influenza, LPAI) zijn de ziekteverschijnselen meestal niet zo ernstig. Ook is het virus minder besmettelijk. Besmette vogels gaan minder eieren leggen en krijgen luchtwegklachten. Het is mogelijk dat er iets meer vogels doodgaan dan normaal.
Mutaties van het vogelgriepvirus
Bij hoogpathogene varianten is er veel virus aanwezig. Daardoor is er meer kans op mutaties. Dit kan heel snel gaan. Het risico neemt toe dat er een nieuwe variant ontstaat die nog meer schade bij dieren kan veroorzaken en mensen makkelijker kan besmetten.
Als het virus zo is veranderd dat het van mens naar mens over kan gaan, dan kan de ziekte zich over de hele wereld verspreiden. Zo kan een pandemie ontstaan. Daarom wordt er altijd geruimd bij hoogpathogene varianten. Dit betekent dat de besmette dieren worden gedood. Dat houdt het risico voor dieren en mensen zo klein mogelijk.
Een milde, laagpathogene variant van het virus kan muteren tot een hoogpathogene variant. Dit komt bijna niet voor. Als het toch gebeurt, is dit vooral voor bij de varianten H5 en H7. Daarom doen we bij laagpathogene vogelgriep alleen ruimingen bij de varianten H5 en H7.
Meld vogelgriep
Omdat vogelgriep zo besmettelijk is en ernstige gevolgen kan hebben, is het erg belangrijk dat u een mogelijke besmetting direct meldt. Zo helpt u verdere verspreiding te voorkomen.
Waar komt vogelgriep voor?
Kaart met dode wilde vogels die besmet zijn met vogelgriep
Wilt u weten waar in Nederland dode wilde (water)vogels zijn gevonden die besmet zijn met vogelgriep? Kijk dan op de kaart met een overzicht van alle vindplaatsen.
Op de kaart ziet u de vindplaatsen per gemeente. In de rode gebieden zijn besmette vogels gevonden. Op de kaart staan alleen de gevonden besmette vogels van de laatste 2 maanden. Eerder besmette gebieden kunnen weer wit zijn op de kaart.
Op de website van Dutch Wildlife Health Centre (DWHC) staan kaarten met alle dode wilde vogels die (per maand) zijn gemeld, dus ook vogels die niet zijn doodgegaan aan vogelgriep.
Kaart met besmettingen bij bedrijven
In de Dierziekteviewer van Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO) kunt u zien op welke locaties vogelgriep bij bedrijven is vastgesteld.
Op de website van de Rijksoverheid kunt u zien in welke plaatsen de afgelopen maanden bedrijven zijn geruimd vanwege een mogelijke besmetting met vogelgriep.
Kaart met besmettingen in Europa
Wilt u weten waar in Europa vogelgriep is aangetroffen? Kijk dan op de website van de European Food Safety Authority (EFSA). Op de kaart staan besmettingen bij pluimvee en bij wilde vogels in Europa.