Plantgezondheid in 2023

• Verdenkingen/vondsten van 15 verschillende quarantaine-organismen zijn succesvol aangepakt.
• Er is veel energie gestoken in het beteugelen van het tomato brown rugose fruit virus (ToBRFV). Een onderzoek is gestart naar de oorzaak van een zeer hoge virusdruk in een vroeg stadium van de teelt op sommige bedrijven. Communicatie over het opleggen van stringente maatregelen in combinatie met versterkt toezicht, heeft erin geresulteerd dat eind 2023 de virusdruk wat blijkt te zijn afgenomen.
• 2 vondsten van bruinrot in pootaardappelen zijn afgehandeld volgens de nieuwe Europese verordening voor dit organisme. De maatregelen konden hierdoor beperkt blijven tot de (opbrengst van) de getroffen percelen. Markant in de situatie van de gevestigde bodemorganismen met een quarantaine-status, was een vondst van wratziekte in een volkstuin.
• Meerdere vondsten van Meloidogyne enterolobii zijn vastgesteld en aansluitend zijn alle bedrijven met risicovolle producten onderzocht. Dit resulteerde in de vaststelling van 10 uitbraken. Deze zijn bestreden. Ter voorkoming van verspreiding en vestiging van M. enterolobii zijn veel planten vernietigd. Bedrijven zijn doordrongen van de noodzaak om preventieve maatregelen te nemen door herinrichting van bedrijfscompartimenten en ontsmetting van watersystemen. De aanpak van Nederland maakte een positieve indruk bij de Europese Commissie en lidstaten.

Aanpassingen in de EU-wetgeving 2023 houden bij veel dossiers nadrukkelijk rekening met de Nederlandse inbreng, zelfs op Raadsniveau zoals bij de EU-vereisten voor Regulated Non-Quarantine Pests (RNQPs). Het belang van Nederland en de EU is ingebracht in de International Plant Protection Convention (IPPC) Focus Group voor de zeecontainers en Nederland heeft een bijdrage geleverd aan het Implementing and Capacity Development.

Committee van de IPPC
Onze organisatie speelde in 2023 een actieve rol in de EU, zowel in het Standing Committee on Plants, Animals, Food and Feed (SCoPAFF) als in werkgroepen van de Europese Raad. Dereguleringsvoorstellen voor onder andere Ripersiella hibisci en de virussen TRSV en ToRSV zijn gehonoreerd. Daardoor hoeven niet langer kostbare uitroeiingsacties te worden uitgevoerd voor deze plaagorganismen. Gereduceerde importchecks voor onder andere Rosa-snijbloemen uit Kenya en Ethiopië blijft op een acceptabel niveau. Uitvoeringsverordeningen van de prioriteitsorganismen Spodoptera frugiperda en Popillia japonica zijn zodanig opgesteld dat de maatregelen proportioneel en uitvoerbaar zijn bij een vondst in Nederland.

• Het fytobewakingsprogramma voor 2023 is volgens planning uitgevoerd, tijdig opgesteld en gerapporteerd aan de EU. Daarmee zijn we onze verplichtingen vanuit EU-wetgeving nagekomen. Ook is er in 2023 een meerjarig surveyprogramma voor de jaren 2023-2029 opgesteld. In deze periode worden alle, voor Nederland relevante EU-quarantaineorganismen gedurende tenminste een jaar onderzocht. Ook voor exportgaranties is een aantal organismen onderzocht. Het opnemen van nieuwe organismen in dit kader staat echter onder druk, omdat Europese verplichtingen steeds meer capaciteit opeisen.
• Met het vaststellen van de peststatus in Nederland beschermen we de teelten, en de groene ruimte van EU-lidstaten tegen nieuwe ziekten en plagen. Hierdoor blijft het mogelijk om binnen de EU vrij te handelen en dragen we bij aan natuurbehoud en inheemse biodiversiteit.
• Naast de fytobewaking is er op het gebied van de exportcertificering aanzienlijke voortgang geboekt op het dossier Exportgaranties voor zaaizaden en elektronische exportcertificering.

In 2023 is de meerjarige overeenkomst (MJO) met de keuringsdiensten (met essentiële bijlagen) ondertekend. In de huidige versie ontbreekt nog een aantal essentiële zaken die nader uitgewerkt moeten worden in bijlagen. Belangrijk voor ons is dat de MJO past binnen de plantgezondheidsverordening/controleverordening (PHR/OCR), helderheid geeft over rolverdeling, taken en verantwoordelijkheden en bijdraagt aan een goede samenwerking binnen het fytosanitaire stelsel in Nederland.

• De achterstand op reguliere aansturingsdossiers is beperkt weggewerkt. Nederland heeft nog niet alle verplichtingen binnen de controleverordening (OCR) en de plantgezondheidsverordening (PHR) geïmplementeerd. Een aantal tekortkomingen is geconstateerd in de EU-importaudit (2022), waaronder voorschriften voor traceerbaarheid. Deze zijn in 2023 opgelost in samenwerking met de keuringsdiensten.
• Er is gewerkt aan het verbeteren van uitvoeringsprotocollen voor de keuringsdiensten. Bij één van de keuringdiensten hebben we in 2023 een audit uitgevoerd voor het tweedelijnstoezicht op de gemandateerde taken. Verbeterpunten die hieruit voortvloeien, moeten in 2024 opgepakt worden.