Wat mag je verwachten van een toezichthouder? Zoveel is zeker; als hoeder van de publieke belangen dragen we een grote verantwoordelijkheid. Die hebben we overigens niet alleen. Dat kúnnen we ook niet alleen. Toezichthouden is en blijft iets dat we samendoen. Met elkaar. Jij en ik, wij allen, hebben een verantwoordelijkheid in het veilig houden van onze samenleving. Waarbij ik voor de NVWA nadrukkelijk een positie voor ogen heb die ik het beste kan typeren als rolvast, robuust en responsief. Woorden die bij mij iets losmaken en ook echt resoneren. Hopelijk geldt dat ook voor jou.
Een weerbare, wendbare toezichthouder die stevig in zijn schoenen staat en weet om te gaan met de weerbarstige veranderingen. Met omstandigheden waarin voor velen alles juist niet altijd even stevig en vertrouwd aanvoelt, er sprake is van instabiliteit aan vele kanten. In een dergelijke context is robuust en krachtig toezicht van onschatbare waarde. Meetbaar, merkbaar, zichtbaar. Voorspelbaar waar het kan, en onvoorspelbaar waar het moet. Het vraagt om een toezichthouder met impact.
Door de jaren heen heb ik onze organisatie zien veranderen, net zoals de buitenwereld waartoe we ons verhouden. Dan heb ik het ook over, wat wij noemen, de ondertoezichtgestelden.
De meeste bedrijven doen het goed, naleven bedoel ik dan, en sommige hebben een duwtje in de rug nodig. Waar het echt misgaat, treden we hard op. Dan sanctioneren we stevig. Tegelijk geldt voor de grote groep ‘nalevers’ dat zij ook de bevestiging willen krijgen dat ze het goed doen. Bijvoorbeeld door risicogericht toezicht, waarbij we ons minder op hen en meer op anderen richten. High trust, high penalty. Zo kan je dat zien. Dit sluit ook aan op onze Visie op Toezicht 2028. Een koers die onze organisatie houvast biedt in een wereld die razendsnel beweegt.
Innovatie is daarin belangrijk; een kernbegrip en sleutelwoord. Dat vraagt wel wat van ons: innovatie gebeurt niet vanzelf. Innovatie ís er niet, het ontstaat. Door uitwisseling en krachtenbundeling, door een cultuur waarin ieders talenten gezien worden, en ideeën worden gehoord. Innovatie ontstaat ook op andere manieren. Met wetgeving, met middelen, politieke aandacht. Media-aandacht ook. Elke dag zijn we als NVWA volop in het nieuws. De belangstelling voor onze toezichtsrol is groot. Zichtbaarheid helpt ons verder, en uiteindelijk natuurlijk waar het allemaal om draait: de samenleving.
Ik gaf het al aan, we leven in een tijd van continue politieke veranderingen. Dat vraagt om zelfvertrouwen en houvast, om stevig in je schoenen staan als toezichthouder. De slagkracht van instituties laat zich voor mijn gevoel juist in deze periode heel erg gelden. Makkelijke oplossingen bestaan niet. Dus is het des te belangrijker dat we de handen ineen slaan. Toezichthouden doen we niet alleen. Het bestaat bij de gratie van samen. En valt of staat met het aangaan van allianties, met het bieden van de reikende hand. Met departementen, andere handhavers, internationale partners. Met burgers en bedrijven. Door de jaren heen heb ik ons zien veranderen. Daarmee bedoel onze vaardigheid tot het vinden van verbinding. Van een ietwat in zichzelf gekeerde toezichthouder, naar een handhaver die de hand reikt en haar oor te luister legt: met de blik naar buiten. Dat maakt me trots.
Onze autoriteit is toegenomen, juist omdat we het samen doen. En natuurlijk krijgen we kritiek. Dat is ook goed. We moeten ertegen kunnen dat we worden aangesproken. Laten we met elkaar in dialoog blijven, ook en juist als we het oneens zijn.
De wereld is minder maakbaar dan je misschien zou willen. Maar méér maakbaar dan wat sommigen je voorhouden. Als NVWA hebben we stappen gemaakt. Voor een deel is dat toe te schrijven aan hoe we structureel de relaties met de buitenwereld onderhouden: iets dat we voorheen lang niet zo planmatig aanpakten. We zijn zichtbaar. En blijven altijd in dialoog: zoekend en luisterend naar het andere perspectief.
Uiteindelijk gaat het om impact, om resultaat. In ons toezicht is innovatie zoals gezegd van een niet te onderschatten belang. Niet alleen de technische kant, zoals toezicht met sensoren, camera’s en drones. Maar ook: hoe kijken we naar ons vak, hoe maken we elkaar iedere dag weer een beetje beter? Die vragen omlijsten het belang van sociale innovatie. Hoe leren we van elkaar? Hoe helpen we elkaar verder?
Als je het Jaarbeeld leest, dan hoop ik dat het je vooral niet duizelt van de cijfers, van alle informatie die op je afkomt. Want, ik weet het, we doen zo ontzettend veel. Ik hoop dat je met een andere blik kijkt, erboven zweeft, af en toe eens tussen de regels door leest en je afvraagt: lukt het ons om scherpe keuzes te maken?
In het maken van die scherpe keuzes, is data ontzettend belangrijk. We maken grote stappen in de verandering van een traditioneel toezichthouder naar een steeds meer datagedreven organisatie. Dat stemt me blij en hoopvol. De toekomst komt elke dag een beetje dichterbij. En we zijn er ook klaar voor, die toekomst. Dat is nodig. Innovatie en datagedreven werken maakt ons de toezichthouder waarop men ook in de toekomst kan vertrouwen.
Er is een dag dat je binnenkomt. En er komt een dag dat je de deur achter je sluit. Voor mij ligt daartussen zo’n vijf jaar, als ik kijk naar onze organisatie. Ik zie een andere NVWA dan toen ik binnenstapte. Dat is te danken aan al die mensen met wie ik heb mogen samenwerken. Het is de kracht van onze organisatie. Van lef, van durf. Van zelfvertrouwen. Een zeker zelfbewustzijn. Ik ben er trots op dat de NVWA een organisatie is waar je mag zijn wie je bent. Waar je talenten worden gezien. Waar wordt gevoeld – doorvoeld – dat het uitmaakt wat je doet. Verschil maken? Dat is bij ons niet zo moeilijk. Alles wat we doen, doen we voor een veiliger Nederland. Dat zelfvertrouwen, in onze binnenwereld naar de buitenwereld toe, vind je terug in ons Jaarbeeld.
Naast inspecteur-generaal ben ik ook muzikant. Als ik kijk naar de NVWA door een muzikantenbril, dan zie, voel en hoor ik muziek. De prachtige klank van samenwerking. Waarin de een de ander aanvult, optilt en waar we elkaar samen nog mooier maken. Uiteindelijk komen we altijd terug in een ritme waarop we gedijen. Een NVWA in beweging.
En zo blijven we met elkaar de robuuste, responsieve toezichthouder die Nederland mag verwachten.
Gerard Bakker
inspecteur-generaal NVWA