De Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit voerde in 2025 een groot aantal risicogerichte controles uit bij boerenbedrijven op het gebied van dier-, fosfaat- en derogatierechten. Hieruit blijkt dat bijna twee derde van de geïnspecteerde melkveebedrijven meer fosfaat heeft geproduceerd dan is toegestaan. Dit kan negatieve gevolgen hebben voor de waterkwaliteit. Daarnaast zijn er controles op de derogatievoorwaarden uitgevoerd bij bedrijven die in 2025 een derogatievergunning hebben aangevraagd. Meer dan 90% van deze bedrijven hield zich aan alle derogatievoorwaarden.
Melkveebedrijven hebben fosfaatrechten. Deze rechten geven aan hoeveel fosfaat de bedrijven mogen produceren bij de mestproductie. In 2025 voerde de NVWA bij 52 melkveebedrijven risicogerichte controles uit over de kalenderjaren 2023 en 2024. Bij 33 bedrijven (64%) bleek de fosfaatproductie in 1 of beide jaren hoger dan was toegestaan. De NVWA beboette 31 bedrijven en gaf 2 waarschuwingen.
Beeld: © NVWA
Derogatie
Bij het gebruik van dierlijke mest moeten landbouwbedrijven rekening houden met de hoeveelheid stikstof en fosfaat. Hiervoor geldt een wettelijk maximum van 170 kg stikstof uit dierlijke mest per hectare. Voor bedrijven met een derogatievergunning gold een hoger maximum voor stikstof. Voor 2025, het laatste jaar dat Nederland de derogatie-uitzondering kreeg, verleende RVO 14.001 vergunningen aan landbouwbedrijven. De NVWA moet bij minimaal 5% van deze bedrijven controleren of zij aan de voorwaarden van de derogatiebeschikking voldoen. Van de in totaal 728 geïnspecteerde landbouwbedrijven voldeden 654 (91%) bedrijven aan alle voorwaarden. De NVWA gaf boetes aan 20 bedrijven die in de fout gingen en gaf 45 bedrijven een waarschuwing. De meeste fouten werden geconstateerd bij de grondmonsters en onjuiste of onvolledige bemestingsplannen. Daarnaast zag de NVWA dat enkele bedrijven zich niet aan andere wettelijke voorwaarden hielden, zoals gebruiksnormen of Besluit Activiteiten Leefomgeving (BAL).
Dierrechten
Pluimveebedrijven en varkensbedrijven in Nederland hebben dierrechten. Dit betekent dat de bedrijven maar een bepaald aantal dieren mogen houden. Dierrechten zijn er om de mestproductie te begrenzen. Afgelopen jaar voerde de NVWA bij 23 pluimveebedrijven en 65 varkensbedrijven risicogerichte controles uit over de kalenderjaren 2023 en 2024. Van de geïnspecteerde pluimveebedrijven hield 57% zich aan de regels. Bij de geïnspecteerde varkensbedrijven lag de naleving met 85% een stuk hoger. In totaal ontvingen 13 bedrijven een boete en 7 een waarschuwing.
Risico’s voor mens, dier en milieu
Dierlijke meststoffen met veel stikstof en fosfaat kunnen de waterkwaliteit negatief beïnvloeden. De gevolgen van onvoldoende schoon oppervlakte- en grondwater zijn groot en divers. Niet alleen de biodiversiteit, ecosystemen, de leefomgeving en onze gezondheid worden langdurig aangetast, maar ook de voedselvoorziening, drinkwatervoorziening en veel productieprocessen zijn afhankelijk van schoon water. Zo stimuleert een overschot aan nutriënten in het oppervlaktewater algengroei en dat kan leiden tot vissterfte en schade aan waterecosytemen. Teveel nitraat in het grondwater kan volksgezondheidrisico’s met zich meebrengen via het drinkwater.
Controles in 2026
De controles van de NVWA spitsen zich in 2026 in belangrijke mate toe op de doelgroepen intermediairs, melkveehouders, akkerbouwers en varkenshouders. Vanwege het mestoverschot en de verminderde plaatsingsruimte dit jaar door de afschaffing van de derogatie hebben veel bedrijven een uitdaging om de mest af te voeren. De NVWA erkent dit probleem, maar ziet er als toezichthouder wel op toe dat de mestafvoer binnen de geldende mestregels gebeurt en dat de mestverantwoording op correcte wijze plaatsvindt. De verantwoordelijkheid hiervan ligt bij de sector. De NVWA maakt gebruik van fysieke inspecties bij bedrijven, controles van mesttransporten onderweg en zet ook andere interventies in door gesprekken te voeren met bedrijven die in de knel dreigen te komen met hun mestafvoer.
Inspectieresultaten
Bekijk de inspectieresultaten fosfaatrechten 2023 en 2024, derogatie 2025 en dierrechten 2023 en 2024.