Bij het gebruik van mest moeten landbouwbedrijven rekening houden met de hoeveelheid stikstof en fosfaat. Hiervoor geldt een wettelijk maximum van 170 kg stikstof uit dierlijke mest per hectare. Voor bedrijven met een derogatievergunning geldt een hoger maximum voor stikstof. De NVWA voert inspecties uit bij deze bedrijven. We controleren of zij voldoen aan de voorwaarden voor derogatie.
Let op: op deze pagina staan de voorlopige resultaten van 2025. Wij kunnen nog geen definitieve resultaten geven, omdat een aantal zaken nog in onderzoek zijn. Deze voorlopige resultaten geven een goede indicatie van de definitieve resultaten.
In het kort
Landbouwbedrijven konden een derogatievergunning aanvragen bij de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO). In vergelijking met voorgaande jaren waren er in 2025 minder landbouwbedrijven die een derogatievergunning hebben aangevraagd.
Voor het jaar 2025 zijn er 14.001 vergunningen verleend door RVO. De NVWA moet bij minimaal 5% van deze bedrijven controleren of zij aan de voorwaarden van de artikelen 7 en 8 van de derogatiebeschikking voldoen. Hierbij controleren wij deels risicogericht en deels aselect. Risicogericht betekent dat we inspecties uitvoeren bij bedrijven waar meer risico bestaat op overtredingen. Bij aselecte controles heeft ieder bedrijf evenveel kans om in de steekproef te vallen.
In 2025 hebben wij fysieke inspecties uitgevoerd bij 728 bedrijven met een derogatievergunning. Dit komt overeen met 5,2% van alle bedrijven met een derogatievergunning.
654 van de 728 bedrijven voldeden aan alle derogatievoorwaarden. Bij 66 bedrijven werd niet voldaan aan een of meerdere derogatievoorwaarden. 8 bedrijven zijn nog in onderzoek. De voorlopige conclusie is dat 9% van de 728 bedrijven niet aan de voorwaarden voor derogatie heeft voldaan.
| Controleresultaten derogatie | Aantal bedrijven |
|---|---|
| Akkoord | 654 |
| Niet-akkoord | 66 |
| Lopende onderzoeken | 8 |
| Totaal | 728 |
Inspectieresultaten
2025: laatste jaar derogatie voor Nederland
De Europese Commissie heeft voor de periode 2022-2025 aan Nederland derogatie verleend. Dat betekent dat ons land meer stikstof uit mest mag gebruiken dan andere EU-landen. De Europese commissie eist dat de Nederlandse overheid toezicht houdt op de voorwaarden voor deze beschikking. De NVWA moet bij minstens 5% van de bedrijven met een derogatievergunning fysieke inspecties uitvoeren.
Volgens de Europese regels mag op landbouwgrond 170 kilogram stikstof uit dierlijke mest per hectare per jaar gebruikt worden. Bedrijven met een derogatievergunning mogen meer stikstof uit graasdiermest gebruiken. In 2025 ging het om 190 of 200 kg per hectare per jaar: 190 kg op landbouwgronden in de Nutriënten Verontreinigde (NV)-gebieden, en 200 kg op de overige gebieden.
2025 was het laatste jaar waarin derogatie aan Nederland is verleend.
Overtredingen
Bij de 728 fysieke inspecties constateerden we verschillende overtredingen van de derogatievoorwaarden. Er waren 66 bedrijven die een of meerdere overtredingen begingen. Dit waren de meest voorkomende overtredingen:
- Bij 33 bedrijven waren de grondmonsters onjuist uitgevoerd of waren er geen of te weinig geldende grondmonsters.
- Bij 28 bedrijven was het bemestingsplan onjuist of onvolledig.
Daarnaast zagen we dat enkele bedrijven zich niet aan andere derogatievoorwaarden hielden. Deze bedrijven overschreden bijvoorbeeld een of meerdere gebruiksnormen of ze hielden zich niet aan de voorwaarden voor het uitrijden van mest gesteld in het Besluit Activiteiten Leefomgeving (BAL).
Hoe hebben we gehandhaafd?
Voor elke overtreding hebben we een interventie toegepast conform het interventiebeleid.
Bij een aantal overtredingen bestaat volgens het interventiebeleid de mogelijkheid tot herstel. Als een overtreding hersteld wordt, sturen wij een officiële waarschuwing naar het gecontroleerde bedrijf.
In andere gevallen maken wij een rapport van bevindingen op. Dit gebeurt bijvoorbeeld als de overtreding niet hersteld wordt of niet te herstellen is. En ook als er meerdere overtredingen zijn of als het landbouwbedrijf zich niet aan de administratieve verplichten houdt. Het rapport van bevindingen sturen we naar RVO, die vervolgens de derogatievergunning kan intrekken.
Interventies
In totaal hebben wij 45 officiële waarschuwingen afgegeven voor overtredingen die zijn hersteld. Daarnaast hebben we 20 rapporten van bevindingen opgemaakt. Deze hadden betrekking op de derogatievoorwaarden en/of administratieve verplichtingen.
| Interventies | Aantal |
|---|---|
| Officiële waarschuwing | 45 |
| Rapport van bevindingen | 20 |