De NVWA controleert of vlees niet te veel residuen van antibiotica, pijnstillers en andere diergeneesmiddelen bevat. In 2022 voerden we extra controles uit in slachterijen, als aanvulling op onze gewone controles. We namen 548 extra monsters van geslachte runderen, kalveren, varkens, paarden, geiten en schapen.
In het kort: extra monsters naar aanleiding van nieuwe testmethode
Vlees moet in slachthuizen goedgekeurd worden voor menselijke consumptie. Anders mag het niet voor menselijke consumptie worden aangeboden. Wij controleren het vlees onder meer op residuen van diergeneesmiddelen. De controles voeren wij uit volgens het Nationaal plan residuen in producten van dierlijke oorsprong (NPR). Daarbij kijken we steeds of het mogelijk is om de controles verder te verbeteren, bijvoorbeeld met andere testmethodes.
Uit een van die onderzoeken kwamen opvallende resultaten. In januari 2022 troffen we meer residuen van antibiotica en pijnstillers aan. Soms ging het om gehaltes die boven de wettelijk toegestane limiet uitkwamen, de Maximum Residu Limiet (MRL). De veehouders hadden het medicijngebruik moeten melden voor aanvoer op het slachthuis. Maar de medicijnen stonden niet altijd vermeld op het voedselketeninformatie-formulier (VKI-formulier).
Dit was voor ons de aanleiding om extra monsters te nemen. We onderzochten 548 monsters op diverse werkzame stoffen, waaronder antibiotica en pijnstillers. Bij 9 analyseresultaten zagen we dat de MRL werd overschreden. De karkassen en dierlijke bijproducten zijn vernietigd. Ook controleerden we of veehouders medicijngebruik goed hadden vermeld op het VKI-formulier. Dit was 9 keer niet in orde.
Inspectieresultaten: monsters met antibiotica en pijnstillers
Van tevoren brachten wij de slachthuizen op de hoogte van de extra monstername. Daarbij gaven we de slachthuizen het advies om de bemonsterde karkassen apart te houden en niet in de handel te brengen tot de uitslag bekend was. Mochten er in de monsters te veel residuen worden aangetroffen, dan was er geen terughaalactie bij retailers nodig.
Tijdens de slachtfase namen we monsters van runderen, kalveren, varkens, paarden, geiten en schapen. Het ging om verschillende soorten monsters, namelijk urine, vlees en nieren. In het laboratorium werden de monsters onderzocht op antibiotica, paracetamol en ontstekingsremmende pijnstillers (ook wel: non-steroidal anti-inflammatory drugs, NSAID’s) inclusief salicylzuur.
Soms ook fysieke inspectie
In de volgende situaties voerden we ook een fysieke inspectie uit bij de veehouder waar het dier vandaan kwam:
- als het analyseresultaat boven de wettelijke norm (MRL) uitkwam
De maximum residu limiet (MRL) is de maximaal toegestane hoeveelheid van een stof die in een bepaald product mag zitten. - als het analyseresultaat boven de actiewaarde uitkwam
Voor paracetamol en salicylzuur is geen MRL bepaald. Wel is er een actiewaarde vastgesteld op basis van de huidige wetenschappelijke kennis, omdat we willen voorkomen dat hoge residuen in voedsel terechtkomen. - als er informatie ontbrak op het VKI-formulier
Veehouders moeten alle behandelingen en gebruikte diergeneesmiddelen vermelden op het VKI-formulier. - als de veehouder de wachttermijn niet had aangehouden
Na een behandeling met diergeneesmiddelen geldt vaak een wachttermijn. Binnen deze periode mogen de behandelde dieren niet naar het slachthuis worden gebracht.
Resultaten
We namen 548 monsters. De tabel laat zien hoeveel monsters er per diersoort zijn getest en wat de uitslagen waren.
Bevindingen totaal per diersoort
| diersoort | totaal bemonsterd | monsters akkoord | monsters met paracetamol / salicylzuur | monsters met antibiotica en NSAID's |
|---|---|---|---|---|
| Rund | 192 | 170 | 11 | 11 |
| Varken | 170 | 165 | 0 | 5 |
| Schaap/geit/paard | 96 | 82 | 13 | 1 |
| Kalf | 90 | 84 | 5 | 1 |
| Totaal | 548 | 501 | 29 | 18 |
In 29 monsters troffen we paracetamol en salicylzuur aan. Bij 5 kalveren kwam de hoeveelheid boven de actiewaarde uit. Deze kalveren kwamen van hetzelfde bedrijf. Bij de andere monsters werd de actiewaarde niet overschreden.
In 18 monsters troffen we antibiotica en NSAID’s (anders dan salicylzuur) aan. Enkele keren was de MRL overschreden. Het kwam ook voor dat het VKI-formulier niet goed was ingevuld of dat de veehouder de wachttermijn niet had aangehouden. Soms waren er meerdere van deze bevindingen bij hetzelfde bedrijf.
Maatregelen
In totaal voerden we 15 fysieke inspecties bij veehouders uit. In de tabel staat bij wat voor veebedrijven inspecties zijn uitgevoerd en welke maatregelen zijn opgelegd. In totaal legden we 8 rapporten van bevindingen (RVB) op en gaven we 7 schriftelijke waarschuwingen (SW).
Bevindingen totaal per veebedrijf
| diersoort | inspecties bij veehouder | maatregelen |
|---|---|---|
| Rund | 9 | 5 RBV, 4 SW |
| Varken | 3 | 1 RVB, 2 SW |
| Schaap/geit/paard | 1 | 1 RVB |
| Kalf | 2 | 1 SW |
| Totaal | 15 | 15 |
Toelichting per diersoort
| werkzame stof | bevinding | MRL | overtreding | maatregel |
|---|---|---|---|---|
| carprofen | 116 µg/kg | 1000 µg/kg | onjuist invullen VKI-formulier | SW |
| flunixin | 66 µg/kg | 100 µg/kg | onjuist invullen VKI-formulier | SW |
| ketoprofen | 261 µg/kg | geen MRL | geen overtreding | - |
| ketoprofen +
oxytetracycline | 160 µg/kg +
750 µg/kg | geen MRL +
600 µg/kg | onjuist invullen VKI-formulier + MRL-overschrijding | RVB |
| meloxicam | 271 µg/kg | 65 µg/kg | MRL-overschrijding + onjuist invullen VKI-formulier | RVB + RVB |
| meloxicam | 747 µg/kg | 65 µg/kg | MRL-overschrijding + onjuist invullen VKI-formulier | RVB + SW |
| meloxicam | 140 µg/kg | 65 µg/kg | inspectie zonder opgelegde maatregel | - |
| meloxicam | 19 µg/kg | 65 µg/kg | onjuist invullen VKI-formulier | SW |
| meloxicam | 109 µg/kg | 65 µg/kg | MRL-overschrijding | RVB |
Carprofen en flunixin
Er waren positieve monsteruitslagen voor de stoffen flunixin en carprofen. Dit zijn NSAID’s. De MRL werd niet overschreden. De middelen werden niet genoemd op de VKI-formulieren. De veehouders hebben een schriftelijke waarschuwing ontvangen.
Ketoprofen
Een van de onderzochte monsters bevatte 261 µg/kg ketoprofen. Voor dit middel is geen MRL vastgesteld. De veehouder had deze NSAID op de juiste manier vermeld staan in de administratie. Er is geen maatregel opgelegd.
Ketoprofen en oxytetracycline
1 rund was behandeld met zowel ketoprofen als het antibioticum oxytetracycline. De behandelingen waren niet opgenomen in het VKI-formulier en ook niet in de administratie van de veehouder. Daarnaast is de MRL voor oxytetracycline overschreden. Hiervoor is een rapport van bevindingen opgesteld.
Meloxicam
In de positief geteste monsters bij runderen zagen we vooral de stof meloxicam. Dit is een NSAID.
- De inspecteurs van de NVWA hebben 3 rapporten van bevindingen (RVB) opgemaakt voor overschrijding van de MRL.
- 2 van de betreffende veehouders hadden ook het VKI-formulier onjuist ingevuld. Een veehouder kreeg hiervoor een schriftelijke waarschuwing (SW). De andere veehouder kreeg nog een RVB.
- Een van de onderzochte monsters bevatte 140 µg/kg meloxicam, dus meer dan wettelijk is toegestaan. De betreffende veehouder had dit naar waarheid ingevuld in de administratie en op het VKI-formulier. Deze veehouder heeft geen maatregel opgelegd gekregen.
- Voor de positieve monsteruitslag van 19 µg/kg meloxicam geldt dat er geen sprake is van MRL-overschrijding. Wel is het VKI-formulier onjuist ingevuld. De veehouder heeft hiervoor een schriftelijke waarschuwing ontvangen.
| werkzame stof | bevinding | MRL | overtreding | maatregel |
|---|---|---|---|---|
| ampicilline | 85 µg/kg | 50 µg/kg | - | - |
| oxytetracycline + oxytetracycline |
3900 µg/kg + 9900 µg/kg | 600 µg/kg | MRL-overschrijding + onjuist invullen VKI-formulier | RVB + SW |
| oxytetracycline | 840 µg/kg | 600 µg/kg | MRL-overschrijding + onjuist invullen VKI-formulier | RVB + SW |
Ampicilline
Er was 1 monster met een MRL-overschrijding voor ampicilline, een antibioticum. Maar tijdens de inspectie kwamen de inspecteurs en de veehouder erachter dat het laboratorium een foutje gemaakt in de documentatie. Daarop stond namelijk ten onrechte dat het zou gaan om amoxicilline. Er is voor gekozen geen maatregel op te leggen.
Oxytetracycline
In 3 monsters is oxytetracycline aangetoond. Dit is een breedspectrum antibioticum. Bij 2 monsters ging het om dieren van hetzelfde bedrijf. De NVWA-inspecteur stelde een rapport van bevindingen (RVB) op voor het overschrijden van de MRL en een schriftelijke waarschuwing (SW) voor het onjuist invullen van het VKI-formulier. Bij de andere veehouder gebeurde dit ook.
| werkzame stof | bevinding | MRL | overtreding | maatregel |
|---|---|---|---|---|
| carprofen | 2600 µg/kg | 1000 µg/kg (niet van toepassing bij geiten) | wachttijd-overschrijding | RVB |
Carprofen
Een van de monsters is positief getest op carprofen, een NSAID. Het ging om een monster van een geit. Carprofen is niet bedoeld voor gebruik bij geiten, maar in bepaalde situaties is dit toch toegestaan (volgens de cascaderegeling). De MRL is in deze situatie niet van toepassing, maar er geldt wel een wachttijd. Uit de administratie van de veehouder bleek dat het dier binnen de wachttijd was aangeboden voor de slacht. De NVWA-inspecteur heeft een rapport van bevindingen (RVB) opgesteld.
| werkzame stof | bevinding | MRL | overtreding | maatregel |
|---|---|---|---|---|
| meloxicam | 9.4 µg/kg | 65 µg/kg | onjuist invullen VKI-formulier |
SW |
Meloxicam
Een van de monsters is positief getest op meloxicam, een NSAID. De MRL werd niet overschreden. Het middel stond niet vermeld op het VKI-formulier. De inspecteur heeft hiervoor een schriftelijke waarschuwing gegeven.
Salicylzuur
In de monsters van kalveren troffen we 5 keer salicylzuur aan. De gehaltes kwamen boven de actiewaarde uit. 4 van de 5 karkassen werden na een herkeuring ongeschikt voor menselijke consumptie (OMC) verklaard. Het andere karkas was al eerder OMC verklaard. De karkassen en dierlijke bijproducten zijn vernietigd.
De kalveren kwamen van hetzelfde bedrijf. Bij de fysieke inspectie op dit bedrijf is de oorzaak van de overtreding niet achterhaald.
Vervolgaanpak: naleving stimuleren
De extra monstername laat zien dat de sector alert moet blijven op het juist invullen van de VKI-formulieren. Ook is het belangrijk dat veehouders na toediening van diergeneesmiddelen de benodigde wachttijd aanhouden, en dieren niet te vroeg aanbieden voor de slacht. De sectorpartijen, leveranciers (veehouders) en slachthuizen moeten onderling goede afspraken maken over naleving binnen de vleesketen. Het inregelen van passende zelfcontrolesystemen is daarbij belangrijk. De NVWA blijft de komende jaren extra monsters nemen op slachthuizen.