Jaaroverzicht invasieve exoten 2025

EU-exotenverordening 1143/2014

In EU-verordening 1143/2014 is het verbod op bezit, handel, kweek, transport en import van zorgwekkende invasieve uitheemse soorten vastgelegd. Deze plant- en diersoorten staan op de Europese Unielijst. Er zijn in 2025 26 nieuwe soorten toegevoegd aan deze Unielijst. Het betreft 7 plantensoorten, 3 zoogdiersoorten, 2 vogelsoorten, 9 invertebraten, 2 vissoorten en 3 soorten die in zee leven.

Bij soorten die aan de Unielijst worden toegevoegd is het gebruikelijk dat er een overgangstermijn van 1 jaar is voordat de verboden in werking treden. Voor de Amerikaanse nerts (Neogale vison) en de Canadese bever (Castor canadensis) geldt een overgangstermijn van 2 jaar.

Voor alle 26 nieuwe soorten heeft bureau BuRO een factsheet gemaakt. Hierin staat informatie over de betreffende exoot, zoals de aanwezigheid en het effect van deze soort in Nederland en in de EU. Ook de introductieroute(s) van de soort worden beschreven en de kans op (verdere) introductie, vestiging en verspreiding in ons land.

Ter ondersteuning van controle en naleving van EU-verordening 1143/2014  heeft het Nederlands Instituut voor Vectoren, Invasieve planten en Plantgezondheid (NIVIP) van de NVWA in opdracht van de Europese commissie meegewerkt aan een drietal rapporten. Deze zijn sinds 2025 beschikbaar op de website van de Europese commissie (Circabc).

• Scalera R., Venter T., Brundu G., Rabitsch W., Robertson P., Solarz W., Tricarico E., Trichkova T., van Valkenburg J. (2024). Guidance on establishing surveillance systems for invasive alien species of Union concern in terrestrial and freshwater environments. Technical note prepared by IUCN for the European Commission. 329 pp.
• Scalera R. (Ed.), Bond G. M. (Ed.), Brundu G., Katsanevakis S., Mazza G., Robertson P., Solarz W., Tricarico E., Trichkova T., van Valkenburg J. (2024). Case studies on surveillance methods used for species of Union concern. Technical note prepared by IUCN for the European Commission. 401 pp.
• Nunes A.L. (Ed.), Brundu G., Ferriss S., Fisher S., Rabitsch W., Solarz W., Tricarico E., van Valkenburg J. (2023). Analysis of options for dealing with taxonomic complexities under the EU IAS Regulation. Technical note prepared by IUCN for the European Commission. 77 pp.

Toezicht en handhaving

Het is verboden om soorten van de Unielijst te koop aan te bieden. Commerciële handelaren mogen soorten verkopen tot 1 jaar na plaatsing op de Unielijst. De NVWA voert elk jaar inspecties uit, deze inspecties kunnen een verschillende aanleiding hebben:

1. projectbasis
2. RVO-verzoeken
3. meldingen
4. anders.

Projecten 2025

In totaal zijn er in 2025 32 inspecties uitgevoerd voor twee projecten: Survey geïmporteerde potplanten en Grondverzet Aziatische duizendknopen.

Survey geïmporteerde potplanten

Naktuinbouw, NVWA handhaving en NIVIP hebben gezamenlijk 20 bedrijven gecontroleerd op de insleep van invasieve exoten die op de Unielijst staan. Het betreft bedrijven die planten met groeimedium (zoals grond) importeren. Hierbij is speciaal gekeken naar meeliftende mieren, landplatwormen en planten. Er zijn 4 meegelifte plantensoorten aangetroffen die op de Unielijst staan. Bij 1 bedrijf is alligatorkruid (Alternanthera philoxeroides) gevonden in Phoenix palmen die afkomstig waren uit China. Deze palmen zouden in Zuid-Europa worden uitgeplant in de vollegrond. Alligatorkruid is nog nooit eerder gevonden in planten die bedoeld zijn om buiten in de grond te worden geplant. De vondst vormt een gevaar voor de natuur in Zuid-Europa. Daar kan alligatorkruid schadelijke effecten hebben op de natuur. De planten zijn vernietigd.

Bij de controles op de 20 bedrijven zijn daarnaast nog 3 andere meeliftende plantensoorten van de Unielijst gevonden:

• papiermoerbei (Broussonetia papyrifera)
• oosterse hop (Humulus scandens)
• Japanse klimvaren (Lygodium japonicum)

Al deze planten kwamen binnen via importen vanuit China en zaten in pseudobonsai planten die, voor ze naar Nederland kwamen, werden gekweekt in China. Ook deze 3 plantensoorten vormen een gevaar voor de natuur in sommige landen in Europa. Tijdens de controle zijn geen landplatwormen of mieren van de Unielijst gevonden, wel andere uitheemse mierensoorten.

Grondverzet Aziatische duizendknopen

Het toezicht op een correcte verwerking van (grond besmet met) Aziatische duizendknopen (Fallopia japonica, F. sachalinensis, F. ×bohemica) ligt in eerste instantie bij de omgevingsdiensten. In sommige gevallen kan de NVWA dit oppakken. Er is geen standaardprocedure voor de afvoer van deze duizendknopen, wel zijn er handvatten voor de bestrijding beschikbaar op de website van het Kennisnetwerk Invasieve Exoten. Ook moet het maaisel verplicht afgevoerd worden naar een gecertificeerd compostbedrijf.

Aan het begin van het traject is de doelgroep nader in kaart gebracht middels een expertsessie, hierbij zijn externen gevraagd hun kennis over dit onderwerp te delen. Hieruit werd aangeraden om tijdens inspecties op te trekken met omgevingsdiensten en andere lokale handhavers zoals waterschappen.

Aan de hand van 15 inspecties zijn situaties met (potentiële) besmette grond bekeken. Daarvoor zijn een 15-tal projectlocaties bezocht. Deze locaties zijn geselecteerd met hulp van/in samenwerking met Omgevingsdiensten en Nationale Databank Flora en Fauna. Tijdens het groeiseizoen (tussen maart en november) inspecteerde de inspecteur de aanwezigheid/omvang van Aziatische duizendknopen en vroeg informatie op over de werkwijze met het oog op de aanwezigheid van deze soorten.

Aan de hand van de veldsituatie en verkregen informatie is een beeld verkregen of en in hoeverre de beheersing en bestrijding van de Aziatische duizendknopen wordt uitgevoerd. Tijdens alle inspecties heeft de inspecteur gevraagd in hoeverre de gecontroleerde op de hoogte is van de wet- en regelgeving.

Resultaat risicoanalyse

Veelal reageerden de grondverzetbedrijven positief op onze komst. Ze waren goed op de hoogte, er zijn geen overtredingen vastgesteld. Er werden verschillende methoden toegepast om de Aziatische duizendknopen te bestrijden: afgraven en nacontrole met een speurhond, chemisch en afdekken.

Nieuwe inspectiestandaard

NIVIP heeft in internationaal verband meegewerkt aan een nieuwe inspectiestandaard voor meeliftende invasieve exoten. Deze standaard is gepubliceerd in december 2024 en is in 2025 geïntroduceerd (EPPO (2024), PM 3/97 (1) Inspection of consignments of plants for planting for invasive alien plants. EPPO Bull, 54: 274-288. https//:doi.org/10.1111/epp.13033).

Ondersteuning ministerie

Landelijk aanvalsplan invasieve exoten

De NVWA heeft op verzoek van het ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur (LVVN) deelgenomen aan de begeleidingscommissie van het Landelijk aanvalsplan invasieve exoten, en op basis van kennis en ervaring inhoudelijke input geleverd. Het aanvalsplan is op 12 januari 2026 aan de Tweede Kamer gezonden.

Uitgebrachte adviezen in 2025

BuRO ondersteunt het ministerie van LVVN inhoudelijk met adviezen over de risico’s van invasieve soorten. In 2025 zijn 5 adviezen uitgebracht over invasieve exoten en zijn 2 aanbiedingsbrieven gestuurd.

Advies over drie soorten uitheemse zoetwaterslakken in Nederland

BuRO heeft risicobeoordelingen laten maken van 3 soorten uitheemse zoetwaterslakken:

• Amerikaanse schijfhoren (Gyraulus parvus)
• Chinese schijfhoren (Gyraulus chinensis)
• Florida-schijfhoren (Planorbella duryi)

Uit de risicobeoordelingen bleek dat de 3 soorten zoetwaterslakken door menselijk handelen in Europa terecht zijn gekomen. De kans op introductie van de 3 soorten in Nederland is hoog. Ze liften mee met waterplanten die bedoeld zijn voor aquaria. De Chinese schijfhoren en Florida-schijfhoren worden daarnaast ook verkocht als aquariumdier. De slakken komen in de natuur doordat eigenaren van aquaria de slakken vrijlaten in oppervlaktewateren, zoals vijvers en sloten. Er zijn geen wetenschappelijke studies gevonden waarin wordt aangetoond dat deze 3 soorten zoetwaterslakken effecten hebben op biodiversiteit en ecosystemen. Maar net als andere zoetwaterslakken zijn ook deze 3 soorten (tussen)gastheer van diverse parasieten. BuRO adviseert het ministerie van LVVN om verkopers van aquariumplanten te attenderen op meeliftende zoetwaterslakken en hen te stimuleren om maatregelen te nemen, zodat het meeliften van zoetwaterslakken wordt voorkomen. En om eigenaren van aquaria te attenderen op het verbod op het uitzetten van dieren.

Advies over meeliftende exoten met kampeeractiviteiten

Op campings in Nederland worden steeds vaker uitheemse plantensoorten aangetroffen die met kampeermateriaal zijn meegelift naar ons land. Ook dieren kunnen meeliften. Er was geen overzicht van soorten die kunnen meeliften met kampeeractiviteiten en op welke manier dit gebeurt. Ook was niet bekend wat de effecten van de meeliftende soorten zijn voor met name de biodiversiteit. BuRO heeft onderzoek laten uitvoeren naar mogelijke meelifters en hun effecten. BuRO adviseert de Inspecteur-Generaal van de NVWA om bij te dragen aan het vergroten van het bewustzijn van kampeerders door te communiceren over de risico's van meeliftende exoten. En om hierbij aandacht te besteden aan de maatregelen die kampeerders zelf kunnen nemen om te voorkomen dat exoten meeliften uit het buitenland.

Advies over de voorgestelde aanvulling van de Unielijst Invasieve Exoten 2025

In 2025 heeft BuRO aan het ministerie van LVVN geadviseerd over de 31 soorten die voorgesteld werden om aan de Unielijst te worden toegevoegd. BuRO heeft de soorten beoordeeld aan de hand van 2 criteria: de (potentiële) negatieve effecten op de natuur in Nederland en elders in Europa en de mogelijkheden om introductie, vestiging en/of verspreiding te voorkomen of om de soort te verwijderen (het handelingsperspectief).

Advies over de inrichting van een landelijk monitoringsprogramma van uitheemse rivierkreeften

Er vindt veel onderzoek plaats naar uitheemse rivierkreeften, maar de kennis ontbreekt om de juiste beheersmaatregelen te treffen. Er is een onvolledig beeld over de dichtheden van populaties uitheemse rivierkreeften, de schade die ze veroorzaken en de relatie hiertussen. Monitoring gebeurt op verschillende manieren en er ontbreekt een samenhangende visie op hoe een landelijk monitoringsprogramma ingericht kan worden. Voor dit advies heeft BuRO de Nederlandse monitoringsprogramma’s geïnventariseerd en beoordeeld op geschiktheid voor een landelijke monitoring. Dat wil zeggen: een monitoring die rekening houdt met het inschatten van de risico’s van rivierkreeften. Op basis van dit onderzoek zijn als richtlijn negen randvoorwaarden opgesteld waarmee een (toekomstig) landelijk monitoringsprogramma zou kunnen worden ingericht. Ook is in kaart gebracht in hoeverre in de praktijk al aan de randvoorwaarden van een dergelijk monitoringsprogramma voldaan wordt.

Advies over zeewierconsumptie en zeewierteelt in Nederland

BuRO heeft een advies gegeven over de zeewierconsumptie en zeewierteelt in Nederland, waarin wordt ingegaan op de effecten van zeewierteelt op de natuur. Wanneer zeewier naar een ander gebied wordt verplaatst, kunnen (uitheemse) diersoorten en andere (uitheemse) zeewiersoorten meeliften en zich in Nederland vestigen, of zich binnen Nederland verder verspreiden. Dit kan impact op de natuur hebben. Het aantal uitheemse zeewiersoorten in Nederland is de afgelopen jaren sterk toegenomen. De oorzaak hiervan is onbekend, maar het valt op dat een groot aantal van deze soorten (elders) geteeld wordt of verwant is aan soorten die (elders) geteeld worden. De nieuwe soorten lijken vaak op inheemse soorten. Daardoor bestaat het vermoeden dat de uitheemse soorten mogelijk per ongeluk zijn geïntroduceerd.

BuRO heeft het ministerie van LVVN geadviseerd om ervoor te zorgen dat de verantwoordelijkheden voor de vergunningverlening en het toezicht op de teelt van zeewier duidelijk zijn.

Aanbiedingsbrief over 8 uitheemse klimaatbestendige boomsoorten

Nu het klimaat verandert, staan bos- en terreinbeheerders voor de vraag welke boomsoorten zij het beste kunnen aanplanten. Boomsoorten die nu gangbaar zijn, zijn mogelijk niet geschikt voor het toekomstige klimaat. Daarom moeten er misschien uitheemse boomsoorten worden aangeplant. Uitheemse soorten kunnen invasief zijn. Om inzicht te krijgen in de risico’s, heeft BuRO Stichting Probos gevraagd een risicobeoordeling van 8 uitheemse boomsoorten te maken. De auteurs van de risicobeoordeling adviseren bos- en terreinbeheerders om hartbladige els helemaal niet aan te planten in Nederland, en de Amerikaanse tulpenboom, donzige eik, oosterse beuk en zeeden slechts beperkt. Dit vanwege het invasieve karakter van deze soorten. Bij zwarte walnoot, elsbes en boomhazelaar is er weinig kans op problemen. Deze soorten kunnen veilig worden aangeplant. Boomhazelaar is wel een belangrijke allergeenboom voor hooikoorts. BuRO heeft het advies van de auteurs overgenomen.

Aanbiedingsbrief plaagmier op de Waalsdorpervlakte

Op de Waalsdorpervlakte is een superkolonie plaagmieren aanwezig. Dit is de eerste kolonie van de plaagmier die in Noordwest-Europa in een natuurgebied is waargenomen. BuRO heeft een onderzoek laten uitvoeren naar de grootte en de effecten van de kolonie. De kolonie beslaat een oppervlakte van ten minste 3,4 hectare. De schade aan de natuur lijkt momenteel gering. Wel zorgt de kolonie voor overlast door bijvoorbeeld verzakking van paden en overlast in gebouwen. Voorkomen van verdere verspreiding van deze mierensoort is daarom belangrijk. Bijvoorbeeld door goed op te letten bij verplaatsen van grond, bouwmaterialen en groenafval waarin plaagmieren kunnen meeliften.

Risicobeoordeling

In 2025 is gestart met een risicobeoordeling van Paulownia tomentosa, ook wel bekend als Anna Paulownaboom. Naar verwachting zal deze in 2026 worden afgerond en leiden tot een advies aan het ministerie van LVVN.

Monitoring invasieve exoten

Het is belangrijk om nieuwe exoten snel te ontdekken en het precieze verspreidingsgebied van een exoot te bepalen. Via het Mariene Exoten Signaleringsnetwerk wordt in opdracht van BuRO de introductie en verspreiding van mariene exoten gemonitord. Ook voeren diverse organisaties jaarlijks monitoringsprojecten uit in zoetwater en op het land. Dit gebeurt in opdracht van BuRO of in het kader van het Netwerk Ecologische Monitoring.

Vergroten bewustwording risico's invasieve exoten

Artikelen op Nature Today

De NVWA heeft in 2025 8 artikelen geschreven over invasieve exoten (vaak in samenwerking met andere organisaties) die op het digitale nieuwsplatform Nature Today zijn geplaatst. Deze artikelen gingen over:

• Aantal uitheemse zeewiersoorten in Nederland neemt toe
• Alligatorkruid in geïmporteerde Phoenix-palmen
• Snel actie nodig na waarneming hooikoortsplant Alsemambrosia
• Vandaag 26 nieuwe soorten op de Unielijst invasieve exoten
• Voorkom verspreiding van (invasieve) exoten bij kampeeractiviteiten!
• Een meeliftende zoetwaterslak, is dat erg?
• Eerste kolonie van de invasieve plaagmier in de natuur
• Kans op invasief gedrag beoordeeld voor acht uitheemse, ‘toekomstbestendige’ boomsoorten

De artikelen worden goed gelezen. Het artikel over de kolonie van de plaagmier behoorde zelfs tot de 20 meest gelezen artikelen van Nature Today in 2025.

Ook in 2025 is 4 keer de digitale nieuwsbrief 'Kijk op exoten' in opdracht van de NVWA uitgebracht.