Tomato Brown Rugose Fruit Virus (ToBRFV)

ToBRFV kan tomaat, paprika en Spaanse peper aantasten. Voor mensen is het niet gevaarlijk. Vermoedt u dat ToBRFV aanwezig is op uw bedrijf? Dan bent u verplicht dit te melden bij de NVWA. Dat kan via 0900-03 88 of met een online formulier.

ToBRFV-vondsten

De NVWA plaatst regelmatig de actuele stand van zaken van vondsten en zware verdenkingen van ToBRFV bij tomatentelers, plantenkwekers en zaadbedrijven.

Hieronder ziet u de stand van zaken op 22 juni 2020.

Tomatentelers

In totaal zijn er 19 besmette bedrijven:

  • 8 in de gemeente Westland
  • 5 in gemeente Hollands Kroon
  • 2 in gemeente Brielle
  • 1 in gemeente Reimerswaal
  • 1 in gemeente Haarlemmermeer
  • 1 in gemeente Horst aan de Maas
  • 1 in gemeente Goeree Overflakkee

Zaadbedrijven

De NVWA heeft ToBRFV ook gevonden op meerdere zaadpartijen bij tomaat, paprika en Spaanse peper.

Hoe herken ik ToBRFV?

U herkent ToBRFV op tomatenplanten onder andere aan nerfvergeling en bobbeling op de bladeren.

Tomaat

Een tomatenplant die geïnfecteerd is met ToBRFV kan de volgende symptomen vertonen:

Blad

Symptomen op het blad van de tomatenplant zijn vooral te zien in de kop van de plant. De symptomen kunnen lijken op de symptomen van andere tobamovirussen en het pepino mosaic virus.

U kunt ToBRFV op het blad herkennen aan:

  • bladversmalling of ‘naaldvormig’ blad
  • gebobbeld blad
  • diepnervigheid
  • scherpbegrensde gele vlekken (mozaïek)

Vrucht

Vruchtsymptomen zijn niet altijd aanwezig bij ToBRFV. Als ze er wel zijn, kan dit variëren van slecht doorkleuren tot gele en mogelijk bruine vlekken die ook gedeeltelijk ingezonken kunnen zijn.

Bij een menginfectie met een ander virus kunnen symptomen heviger zijn dan bij een enkelvoudige infectie.

Paprika en Spaanse peper

Bij paprika en Spaanse peper is het onduidelijk wat de symptomen zijn onder Nederlandse omstandigheden. Er zijn aanwijzingen dat deze vergelijkbaar zijn met die van tomaat. Er lijken bij paprika wel resistente rassen te zijn.

Wat betekent het als ToBRFV op mijn bedrijf wordt gevonden?

Als het virus op een vruchtenproductiebedrijf wordt gevonden, dan wordt het bedrijf niet geruimd, maar legt de NVWA hygiënemaatregelen op om verspreiding naar andere bedrijven te voorkomen. Bij een vondst van het virus bij een plantenkweker worden zwaardere maatregelen opgelegd.

Wat kan ik doen om besmetting te voorkomen?

ToBRFV is een zeer besmettelijke plantenziekte. Om een besmetting te voorkomen is een strikte bedrijfshygiëne noodzakelijk. De NVWA stelde hygiënemaatregelen op om te voorkomen dat het virus verder wordt verspreid via mensen, materialen en transportmiddelen in de glastuinbouw.

Inactivatie ToBRFV

Het Tomato Brown Rugose Fruit Virus wordt onder ander geïnactiveerd door hitte. De NVWA onderzocht hoe de inactivatie van ToBRFV door hittebehandeling kan worden toegepast. Bijvoorbeeld op besmet materiaal dat vernietigd moet worden.

Is ToBRFV gevaarlijk voor mensen of dieren?

Nee, ToBRFV is niet gevaarlijk voor mensen of dieren en u kunt de tomaten, paprika's en pepers gewoon eten.

Wat is ToBRFV?

Het Tomato Brown Rugose Fruit Virus (ToBRFV) is een virus dat voor kan komen op tomaat, paprika en Spaanse peper.

ToBRFV behoort tot de tobamovirussen en kan schade veroorzaken in de teelt. Tobamovirussen zijn makkelijk via contact (mechanisch) overdraagbaar op waardplanten en dus zeer besmettelijk. Denk bijvoorbeeld aan besmetting via handen, handschoenen, gebruikte gereedschappen, fust of mobiele telefoons. Daarnaast zijn tobamovirussen via zaad overdraagbaar op jonge planten. Via de handel in besmet zaad en vruchten kunnen de virussen over grote afstanden worden verspreid.

Waarom geldt er een meldplicht voor ToBRFV?

Sinds begin oktober 2019 is er sprake van een zware verdenking van ToBRFV bij een tomatenteler in het Westland. Op 17 oktober is deze verdenking door de NVWA bevestigd.

Vanaf 1 november 2019 zijn er in de EU noodmaatregelen van kracht. Het virus krijgt dan formeel de quarantaine status in de EU en er geldt dan automatisch een meldplicht. Vanwege de genoemde zware verdenking van het virus bij een tomatenproductiebedrijf in het Westland heeft de NVWA besloten om het virus per 4 oktober 2019 als quarantainewaardig aan te merken en niet te wachten tot 1 november 2019.

De noodmaatregelen zijn gericht op het voorkómen van de introductie en verspreiding van het virus. De maatregelen zijn bedoeld om de teelt van tomaten en paprika in de EU te beschermen.

Hoe toetsen wij of ToBRFV voorkomt bij een bedrijf?

Om bij een vondst van ToBRFV maatregelen op te leggen maakt de NVWA gebruik van 2 verschillende toetsmethoden:

  • de PCR-toets
  • Next Generation Sequencing (NGS)

De PCR-toets

Voor de detectie wordt bij het laboratorium van Naktuinbouw een real-time PCR-toets ingezet. Met deze toets wordt op 2 plekken van het genoom een klein stukje van ToBRFV vermeerderd en gedetecteerd. Als deze toets een positief resultaat geeft, betekent het dat het zeer waarschijnlijk ToBRFV betreft.

Next Generation Sequencing (NGS)

Om de identiteit van het virus definitief vast te stellen, gebruikt de NVWA een identificatietoets. Voor ToBRFV gebruikt het Nationaal Referentiecentrum een relatief nieuwe moleculaire methode die Next Generation Sequencing (NGS) heet. Bij NGS worden grote hoeveelheden sequentiedata gegenereerd die met krachtige computers geanalyseerd wordt om zo de identiteit van het virus te achterhalen. Dit gebeurt op basis van het volledig genoom, en dit is nodig om bijvoorbeeld andere (nieuwe) tobamovirussoorten uit te kunnen sluiten. Daarnaast kan deze informatie gebruikt worden voor traceringsonderzoek.

Toetsen van tomatenzaad en jonge tomatenplanten bij kweker

De real-time PCR toets is gevoeliger dan de NGS-methode waardoor het kan voorkomen dat ToBRFV wel gedetecteerd wordt middels deze toets maar niet geverifieerd kan worden met de NGS-methode. In geval van jonge planten bij een plantenkweker en in geval van zaad worden maatregelen opgelegd op basis van de real-time PCR toets. De EU-noodmaatregelen (Uitvoeringsbesluit 2019/1615) stellen namelijk dat in een besmet gebied de planten afkomstig moeten zijn van een productielocatie waarvan bekend is dat die vrij is van het virus. Zaden moeten afkomstig zijn uit een vrij gebied of zijn getoetst en daarbij vrij bevonden van het virus. Op basis van een positieve real-time PCR-toets bij jonge planten en/of zaden wordt niet voldaan aan deze eis. Indien zaden of jonge planten besmet zijn, is bovendien de kans op verspreiding van het virus naar andere bedrijven aanzienlijk, waardoor ook geen enkel risico genomen kan worden.

Andere procedure voor de vruchtenteelt

Voor de productieteelt van tomaat (vruchtenteelt) stellen de noodmaatregelen geen specifieke eisen en kan, mede op basis van het risico, een andere procedure worden gevolgd. Bij een positieve real-time PCR, maar negatieve NGS volgt herbemonstering en -toetsing. Omdat de uitslag van de NGS meerdere weken tijd kost wordt het tweede monster ook pas meerdere weken na de eerste bemonstering genomen. Indien aanwezig heeft het virus zich gedurende die tijd verder in het gewas kunnen ontwikkelen en verspreiden waardoor de kans op detectie en identificatie toeneemt. Indien de tweede bemonstering weer een positieve real-time PCR maar negatieve NGS oplevert volgt vrijgave omdat aanwezigheid van het virus niet bevestigd kan worden. Bedrijven die tot tweemaal toe positief toetsen met de real-time PCR maar negatief met de NGS zullen in de survey wel opnieuw worden bemonsterd.

R&D Fyto – ToBRFV gebruiken voor onderzoek?

Bedrijven die in kader van R&D willen werken met het virus hebben daarvoor een vergunning nodig. Aanvullende informatie is daarover te vinden op de R&D Fyto-pagina.