Inspectieresultaten natuurlijke toxinen in levensmiddelen 2023

In het kort

Binnen de Europese Unie (EU) is vastgesteld hoeveel natuurlijke toxinen er in een levensmiddel mogen zitten. De wettelijke limiet geldt voor alle levensmiddelen die in de EU worden verkocht, verhandeld, opgeslagen, geïmporteerd, verwerkt, geproduceerd of getransporteerd. Wij controleren dit via steekproeven. We nemen monsters van levensmiddelen en laten deze analyseren in het laboratorium.

In 2023 namen we 813 monsters voor de analyse op verschillende toxinen. We namen monsters van producten die al in de handel waren, en ook van producten die via import naar Nederland kwamen. Deze importproducten controleerden we aan de grens, voordat ze Nederland binnenkwamen. Producten die niet aan de eisen voldeden mochten de EU niet in.

In de monsteranalyses zagen we dat er 23 keer een maximum limiet voor natuurlijke toxinen werd overschreden. Dit betekent dat 2,8% van de 813 monsters niet aan de wettelijke eisen voldeed. Bij 10 van de 23 overschrijdingen ging het om mycotoxinen (gifstoffen uit schimmels). Bij de overige 13 ging het om plantentoxinen (gifstoffen uit planten).

Resultaten Nationaal Plan Natuurlijke toxinen in levensmiddelen

Wij houden toezicht met een monitoringsprogramma: het Nationaal Plan Natuurlijke toxinen in levensmiddelen. Dit plan is gebaseerd op Europese wet- en regelgeving (EU-Verordening 2017/625). In het plan staat onder meer beschreven op welke stoffen we moeten controleren en hoe we moeten werken. Lees meer over de natuurlijke toxinen waar we op controleren.

In onderstaande tabel staat op welke stoffen wij de monsters hebben onderzocht en welke overschrijdingen we aantroffen. 161 monsters werden zowel op tropaan alkaloïden als op pyrrolizidine alkaloïden onderzocht.

Bij onze analyses houden we rekening met meetonzekerheid. Een maximum limiet is pas overschreden als de gevonden waarde is gecorrigeerd volgens de meetonzekerheid en dan nog steeds boven de maximum limiet uit komt.

Resultaten verplichte importkeuringen

Naast het monitoringsprogramma voeren we verplichte controles uit bij de grens. We controleren zendingen met een verhoogd risico. Het gaat dan om bepaalde producten uit bepaalde landen. Deze controles voeren we uit op basis van EU-Verordening 2023/1110.

In 2023 werden er 1.558 monsters geanalyseerd. Er werd vooral gekeken naar mycotoxinen. In 113 van deze monsters zagen we overschrijdingen van de maximum limiet. Dit betekent dat 7,2% van de 1.558 monsters niet aan de wettelijke eisen voldeed.

In welke levensmiddelen zaten natuurlijke gifstoffen?

In onderstaande tabellen kunt u zien in welke levensmiddelen wij natuurlijke toxinen aantroffen en hoeveel overschrijdingen gevonden zijn. De beschreven maximum limieten zijn algemene limieten. De maximum limiet kan verschillen per productgroep.

Inspectieresultaten plantentoxinen

Erucazuur

Voor erucazuur zijn in totaal 55 monsters van plantaardige oliën, vetten en mosterd geanalyseerd.

Tropaan alkaloïden

In 2023 zijn in totaal 161 monsters geanalyseerd op tropaan alkaloïden. Het ging om 150 monsters van levensmiddelen die al in de handel waren en 11 monsters van levensmiddelen die via import Nederland binnenkwamen.

In thee zagen we 1 overschrijding van de maximum limiet. Voor kruiden is geen maximum limiet vastgesteld. Maar in 2 monsters troffen wij zulke hoge waardes tropaan alkaloïden aan, dat wij toch actie hebben ondernomen. Wij konden hierop handhaven op basis van de Algemene levensmiddelenverordening (EG) 178/2002.

Cyanogene glycosiden (waterstofcyanide, blauwzuur)

In 2023 zijn er 41 monsters geanalyseerd op cyanogene glycosiden.

THC

In 2023 zijn er 8 monsters geanalyseerd op THC. Er was 1 overschrijding van de maximum limiet.

Opium alkaloïden

In 2023 zijn er 12 monsters geanalyseerd op opium alkaloïden. Er waren 2 overschrijdingen van de maximum limiet.

Pyrrolizidine alkaloïden

In 2023 zijn in totaal 161 monsters geanalyseerd op pyrrolizidine alkaloïden. Het ging om 150 monsters van levensmiddelen die al in de handel waren en 11 monsters van levensmiddelen die via import Nederland binnenkwamen. Er waren 7 overschrijdingen van de maximum limiet.

Inspectieresultaten mycotoxinen

In 2023 zijn in totaal 536 monsters geanalyseerd op mycotoxinen (schimmelgifstoffen). Het ging om 436 monsters van levensmiddelen die al in de handel waren en 100 monsters van levensmiddelen die via import Nederland binnenkwamen. Er waren 10 overschrijdingen van de maximum limiet.

Mycotoxinen in levensmiddelen die al in de handel waren

We namen 22 monsters van appelproducten. In 1 monster troffen we mycotoxine aan, maar we zagen geen overschrijding van de maximum limiet.

We namen 60 monsters van babyvoeding. In 6 monsters troffen we mycotoxinen aan, maar we zagen geen overschrijdingen van de maximum limiet.

We namen 6 monsters van chocolade. In 3 monsters troffen we mycotoxine aan, maar we zagen geen overschrijding van de maximum limiet.

We namen 45 monsters van dranken. We troffen geen mycotoxinen aan.

We namen 69 monsters van graan en graanproducten. In 42 monsters troffen we mycotoxinen aan. De maximum limiet werd 2 keer overschreden.

We namen 67 monsters van groente, fruit en vruchten (inclusief gedroogde varianten). In 57 monsters troffen we mycotoxinen aan. De maximum limiet werd 4 keer overschreden.

We namen 34 monsters van koffie en thee. In 2 monsters troffen we mycotoxine aan, maar we zagen geen overschrijding van de maximum limiet.

We namen 28 monsters van kruiden en specerijen. In 14 monsters troffen mycotoxinen aan, maar we zagen geen overschrijdingen van de maximum limiet.

We namen 71 monsters van noten. In 14 monsters troffen mycotoxinen aan, maar we zagen geen overschrijdingen van de maximum limiet.

We namen 34 monsters van zaden. In 1 monsters troffen we mycotoxine aan, maar de maximum limiet werd niet overschreden.

Mycotoxinen in levensmiddelen die via import naar Nederland kwamen

We namen 20 monsters van granen. In 3 monsters troffen we mycotoxinen aan, maar de maximum limiet werd niet overschreden.

We namen 10 monsters van groente, fruit en vruchten (inclusief gedroogde varianten). In 7 monsters troffen we mycotoxinen aan. De maximum limiet werd 2 keer overschreden.

We namen 7 monsters van kruiden en specerijen. In 4 monsters troffen we mycotoxinen aan, maar de maximum limiet werd niet overschreden.

We namen 55 monsters van noten. In 16 monsters troffen we mycotoxine aan. De maximum limiet werd 5 keer overschreden.

We namen 8 monsters van zaden. We troffen geen mycotoxine aan.

Inspectieresultaten verplichte importkeuringen

Naast het Nationaal plan worden er ook extra controles uitgevoerd tijdens import van risicoproducten uit bepaalde landen. Deze controles zijn Europees verplicht en staan beschreven in EU-Verordening 2023/1110.

In 203 zijn er 1.556 monsters geanalyseerd op mycotoxinen en 2 monsters op plantentoxinen.

Verplichte controles mycotoxinen

We namen 396 monsters van granen en graanproducten. In 198 monsters troffen we mycotoxinen aan. De maximum limiet werd 3 keer overschreden.

We namen 60 monsters van groente, fruit en vruchten (inclusief gedroogde vruchten). Hierin troffen we 86 keer mycotoxinen aan. De maximum limiet werd 4 keer overschreden.

We namen 114 monsters van kruiden en specerijen. In 88 monsters troffen we mycotoxinen aan. De maximum limiet werd 4 keer overschreden.

We namen 26 monsters van noten. Hierin troffen we 27 keer mycotoxinen aan, maar de maximum limiet werd niet overschreden.

We namen 960 monsters van pinda’s en pindaproducten. In 213 monsters troffen we mycotoxinen aan. De maximum limiet werd 99 keer overschreden.

Verplichte controles plantentoxinen

We namen 2 monsters van gedroogde kruiden (oregano). In beide monsters troffen we pyrrolizidine alkaloïden aan, maar de maximum limiet werd niet overschreden.

Hoe hebben wij gehandhaafd?

Producten die niet aan de wettelijke eisen voldeden moesten uit de handel gehaald worden. De betreffende bedrijven kregen een schriftelijke waarschuwing of een boete.

Vervolgaanpak

Bij mycotoxinen zijn minder overschrijdingen aangetoond dan in 2022. Er werden wel meer mycotoxinen aangetroffen, waaronder ook veel alternaria toxinen. Dit is een gevolg van de veranderingen in het klimaat.

In bepaalde stofgroepen troffen we helemaal geen overschrijdingen aan. Dit zegt niet alles, omdat we alleen steekproeven nemen. Het blijft belangrijk om deze stoffen te monitoren, ook omdat het om stoffen gaat die van nature voorkomen.

De maximum limieten voor tropaan en pyrrolizidine alkaloïden zijn in 2022 ingegaan. Om de risico’s van deze stoffen goed in kaart te brengen, is het belangrijk om data te verzamelen en te analyseren. Hierdoor krijgen we beter zicht op de risico’s van deze stoffen.

Voor mycotoxinen blijft de nadruk liggen op granen en noten, maar ook kruiden blijken een risicogroep te zijn. Aflatoxine en ochratoxine zijn de mycotoxinen die we nu het meest binnenkrijgen via onze voeding. Omdat alternaria toxinen steeds meer voorkomen, is monitoring hiervan belangrijk.