Inspectieresultaten natuurlijke toxinen in levensmiddelen 2023
De NVWA controleert levensmiddelen op de aanwezigheid van natuurlijke toxinen. Dit zijn gifstoffen die door de natuur worden voortgebracht: ze zitten bijvoorbeeld in planten of worden gevormd door schimmels. Bekijk de uitkomsten van onze controles in 2023.
In het kort
Binnen de Europese Unie (EU) is vastgesteld hoeveel natuurlijke toxinen er in een levensmiddel mogen zitten. De wettelijke limiet geldt voor alle levensmiddelen die in de EU worden verkocht, verhandeld, opgeslagen, geïmporteerd, verwerkt, geproduceerd of getransporteerd. Wij controleren dit via steekproeven. We nemen monsters van levensmiddelen en laten deze analyseren in het laboratorium.
In 2023 namen we 813 monsters voor de analyse op verschillende toxinen. We namen monsters van producten die al in de handel waren, en ook van producten die via import naar Nederland kwamen. Deze importproducten controleerden we aan de grens, voordat ze Nederland binnenkwamen. Producten die niet aan de eisen voldeden mochten de EU niet in.
In de monsteranalyses zagen we dat er 23 keer een maximum limiet voor natuurlijke toxinen werd overschreden. Dit betekent dat 2,8% van de 813 monsters niet aan de wettelijke eisen voldeed. Bij 10 van de 23 overschrijdingen ging het om mycotoxinen (gifstoffen uit schimmels). Bij de overige 13 ging het om plantentoxinen (gifstoffen uit planten).
Resultaten Nationaal Plan Natuurlijke toxinen in levensmiddelen
Wij houden toezicht met een monitoringsprogramma: het Nationaal Plan Natuurlijke toxinen in levensmiddelen. Dit plan is gebaseerd op Europese wet- en regelgeving (EU-Verordening 2017/625). In het plan staat onder meer beschreven op welke stoffen we moeten controleren en hoe we moeten werken. Lees meer over de natuurlijke toxinen waar we op controleren.
In onderstaande tabel staat op welke stoffen wij de monsters hebben onderzocht en welke overschrijdingen we aantroffen. 161 monsters werden zowel op tropaan alkaloïden als op pyrrolizidine alkaloïden onderzocht.
| Natuurlijke toxine | Aantal monsters | Aantal overschrijdingen van maximum limiet |
|---|---|---|
| Erucazuur | 55 | 0 |
| Tropaan alkaloïden | 161 | 3 |
| Waterstof cyanide | 41 | 0 |
| THC | 8 | 1 |
| Opium alkaloïden | 12 | 2 |
| Pyrrolizidine alkaloïden (zelfde monsters als voor tropaan alkaloïden) | 161 | 7 |
| Mycotoxine | 536 | 10 |
| Totaal | 813 | 23 |
Bij onze analyses houden we rekening met meetonzekerheid. Een maximum limiet is pas overschreden als de gevonden waarde is gecorrigeerd volgens de meetonzekerheid en dan nog steeds boven de maximum limiet uit komt.
Resultaten verplichte importkeuringen
Naast het monitoringsprogramma voeren we verplichte controles uit bij de grens. We controleren zendingen met een verhoogd risico. Het gaat dan om bepaalde producten uit bepaalde landen. Deze controles voeren we uit op basis van EU-Verordening 2023/1110.
In 2023 werden er 1.558 monsters geanalyseerd. Er werd vooral gekeken naar mycotoxinen. In 113 van deze monsters zagen we overschrijdingen van de maximum limiet. Dit betekent dat 7,2% van de 1.558 monsters niet aan de wettelijke eisen voldeed.
| Contaminant | Aantal monsters | Aantal overschrijdingen van maximum limiet |
|---|---|---|
| Mycotoxine | 1.556 | 113 |
| Plant toxine | 2 | 0 |
| Totaal | 1.558 | 113 |
In welke levensmiddelen zaten natuurlijke gifstoffen?
In onderstaande tabellen kunt u zien in welke levensmiddelen wij natuurlijke toxinen aantroffen en hoeveel overschrijdingen gevonden zijn. De beschreven maximum limieten zijn algemene limieten. De maximum limiet kan verschillen per productgroep.
Inspectieresultaten plantentoxinen
Erucazuur
Voor erucazuur zijn in totaal 55 monsters van plantaardige oliën, vetten en mosterd geanalyseerd.
| Levenmiddel | Aantal monsters | Aantal monsters waarin stof is aangetroffen | Maximum Limiet (g/kg) | Aantal overschrijdingen van maximum limiet |
|---|---|---|---|---|
| Plantaardige olie/vet | 28 | 0 | 20 | 0 |
| Mosterd | 27 | 21 | 35 | 0 |
| Totaal | 55 | 21 | - | 0 |
Tropaan alkaloïden
In 2023 zijn in totaal 161 monsters geanalyseerd op tropaan alkaloïden. Het ging om 150 monsters van levensmiddelen die al in de handel waren en 11 monsters van levensmiddelen die via import Nederland binnenkwamen.
In thee zagen we 1 overschrijding van de maximum limiet. Voor kruiden is geen maximum limiet vastgesteld. Maar in 2 monsters troffen wij zulke hoge waardes tropaan alkaloïden aan, dat wij toch actie hebben ondernomen. Wij konden hierop handhaven op basis van de Algemene levensmiddelenverordening (EG) 178/2002.
| Levenmiddel | Aantal monsters | Aantal monsters waarin stof is aangetroffen | Maximum Limiet (µg/kg) | Aantal overschrijdingen van maximum limiet |
|---|---|---|---|---|
| Kruiden | 70 | 8 | - | 2: ( Er is geen wettelijke maximum limiet. Handhaven is gebeurd op basis van de Algemene levensmiddelen verordening.) |
| Specerijen | 16 | 0 | - | 0 |
| Thee | 64 | 4 | 25-50 | 1 |
| Monster categorie | Aantallen | Aantal monsters waarin stof is aangetroffen | Maximum Limiet (µg/kg)[1] | Aantal overschrijdingen van maximum limiet |
|---|---|---|---|---|
| Kruiden | 7 | 0 | - | 0 |
| Specerijen | 4 | 0 | 5 | 0 |
Cyanogene glycosiden (waterstofcyanide, blauwzuur)
In 2023 zijn er 41 monsters geanalyseerd op cyanogene glycosiden.
| Levensmiddel | Aantal monsters | Aantal monsters waarin stof is aangetroffen | Maximum Limiet (mg/kg) | Aantal overschrijdingen van maximum limiet |
|---|---|---|---|---|
| Amandelen | 22 | 2 | 35 | 0 |
| Cassave | 12 | 3 | 50 | 0 |
| Overige levensmiddelen | 7 | 1 | - | 0 |
THC
In 2023 zijn er 8 monsters geanalyseerd op THC. Er was 1 overschrijding van de maximum limiet.
| Levensmiddel | Aantal monsters | Aantal monsters waarin stof is aangetroffen | Maximum Limiet (mg/kg) | Aantal overschrijdingen van maximum limiet |
|---|---|---|---|---|
| Hennepzaad | 8 | 8 | 3 | 1 |
Opium alkaloïden
In 2023 zijn er 12 monsters geanalyseerd op opium alkaloïden. Er waren 2 overschrijdingen van de maximum limiet.
| Levensmiddel | Aantal monsters | Aantal monsters waarin stof is aangetroffen | Maximum Limiet (mg/kg) | Aantal overschrijdingen van maximum limiet |
|---|---|---|---|---|
| Maanzaad | 12 | 11 | 20 | 2 |
Pyrrolizidine alkaloïden
In 2023 zijn in totaal 161 monsters geanalyseerd op pyrrolizidine alkaloïden. Het ging om 150 monsters van levensmiddelen die al in de handel waren en 11 monsters van levensmiddelen die via import Nederland binnenkwamen. Er waren 7 overschrijdingen van de maximum limiet.
| Levensmiddel | Aantal monsters | Aantal monsters waarin stof is aangetroffen | Maximum Limiet (µg/kg) | Aantal overschrijdingen van maximum limiet |
|---|---|---|---|---|
| Kruiden | 70 | 37 | 400-1.000 | 5 |
| Specerijen | 16 | 4 | 400 | 0 |
| Thee | 64 | 31 | 200 | 1 |
| Levensmiddel | Aantal monsters | Aantal monsters waarin stof is aangetroffen | Maximum Limiet (µg/kg) | Aantal overschrijdingen van maximum limiet |
|---|---|---|---|---|
| Kruiden | 7 | 6 | 400-1.000 | 1 |
| Specerijen | 4 | 1 | 400 | 0 |
Inspectieresultaten mycotoxinen
In 2023 zijn in totaal 536 monsters geanalyseerd op mycotoxinen (schimmelgifstoffen). Het ging om 436 monsters van levensmiddelen die al in de handel waren en 100 monsters van levensmiddelen die via import Nederland binnenkwamen. Er waren 10 overschrijdingen van de maximum limiet.
Mycotoxinen in levensmiddelen die al in de handel waren
We namen 22 monsters van appelproducten. In 1 monster troffen we mycotoxine aan, maar we zagen geen overschrijding van de maximum limiet.
| Aantal monsters met mycotoxine | Maximum Limiet (µg/kg) | Aantal monsters boven ML |
|---|---|---|
| 1 met patuline | 50 | 0 |
We namen 60 monsters van babyvoeding. In 6 monsters troffen we mycotoxinen aan, maar we zagen geen overschrijdingen van de maximum limiet.
| Aantal monsters met mycotoxine | Maximum Limiet(µg/kg) | Aantal monsters boven ML |
|---|---|---|
| 2 met aflatoxine | 0,10 | 0 |
| 1 met ochratoxine | 0,05 | 0 |
| 3 met T2/HT2 | - | 0 |
We namen 6 monsters van chocolade. In 3 monsters troffen we mycotoxine aan, maar we zagen geen overschrijding van de maximum limiet.
| Aantal monsters met mycotoxine | Maximum Limiet (µg/kg) | Aantal monsters boven ML |
|---|---|---|
| 3 met zearalenon | - | 0 |
We namen 45 monsters van dranken. We troffen geen mycotoxinen aan.
| Aantal monsters met mycotoxine | Maximum Limiet (µg/kg) | Aantal monsters boven ML |
|---|---|---|
| 0 | - | 0 |
We namen 69 monsters van graan en graanproducten. In 42 monsters troffen we mycotoxinen aan. De maximum limiet werd 2 keer overschreden.
| Aantal monsters met mycotoxine | Maximum Limiet (µg/kg) | Aantal monsters boven ML |
|---|---|---|
| 4 met aflatoxine | 2 - 10 | 1 |
| 4 met bauvericine | - | 0 |
| 6 met deoxynivalenol | 500 - 1.750 | 0 |
| 17 met ergot alkaloïden | 100 - 500 | 0 |
| 4 met fumonisine | 100 - 1.000 | 1 |
| 2 met ochratoxine A | 5 | 0 |
| 1 met penicillinezuur | - | 0 |
| 4 met T2/HT2 | - | 0 |
| 1 met zearalenon | 75 - 350 | 0 |
We namen 67 monsters van groente, fruit en vruchten (inclusief gedroogde varianten). In 57 monsters troffen we mycotoxinen aan. De maximum limiet werd 4 keer overschreden.
| Aantal monsters met mycotoxine | Maximum Limiet (µg/kg) | Aantal monsters boven ML |
|---|---|---|
| 4 met aflatoxine | 2 - 10 | 2 |
| 5 met alternariol | - | 0 |
| 12 met bauvericine | - | 0 |
| 1 met citrinine | - | 0 |
| 2 met deoxynivalenol | - | 0 |
| 2 met fumonisine | - | 0 |
| 12 met mycofenolzuur | - | 0 |
| 17 met ochratoxine | 2 - 8 | 2 |
| 2 met tenuazonzuur | - | 0 |
We namen 34 monsters van koffie en thee. In 2 monsters troffen we mycotoxine aan, maar we zagen geen overschrijding van de maximum limiet.
| Aantal monsters met mycotoxine | Maximum Limiet (µg/kg) | Aantal monsters boven ML |
|---|---|---|
| 2 met ochratoxine | 3 - 5 | 0 |
We namen 28 monsters van kruiden en specerijen. In 14 monsters troffen mycotoxinen aan, maar we zagen geen overschrijdingen van de maximum limiet.
| Aantal monsters met mycotoxine | Maximum Limiet (µg/kg) | Aantal monsters boven ML |
|---|---|---|
| 4 met aflatoxine | 5 - 10 | 0 |
| 9 met ochratoxine | 15 - 20 | 0 |
| 1 met teunuazonzuur | - | 0 |
We namen 71 monsters van noten. In 14 monsters troffen mycotoxinen aan, maar we zagen geen overschrijdingen van de maximum limiet.
| Aantal monsters met mycotoxine | Maximum Limiet (µg/kg) | Aantal monsters boven ML |
|---|---|---|
| 3 met aflatoxine | 2 - 15 | 0 |
| 3 met alternariol | - | 0 |
| 1 met citrinine | - | 0 |
| 2 met deoxynivalenol | - | 0 |
| 1 met mycofenolzuur | - | 0 |
| 1 met ochratoxine | 5 - 10 | 0 |
| 1 met penicillinezuur | - | 0 |
| 2 met tentoxine | - | 0 |
We namen 34 monsters van zaden. In 1 monsters troffen we mycotoxine aan, maar de maximum limiet werd niet overschreden.
| Aantal monsters met mycotoxine | Maximum Limiet (µg/kg) | Aantal monsters boven ML |
|---|---|---|
| 1 met tentoxine | - | 0 |
Mycotoxinen in levensmiddelen die via import naar Nederland kwamen
We namen 20 monsters van granen. In 3 monsters troffen we mycotoxinen aan, maar de maximum limiet werd niet overschreden.
| Aantal monsters met mycotoxine | Maximum Limiet (µg/kg) | Aantal monsters boven ML |
|---|---|---|
| 1 met deoxynivalenol | 750 - 1.750 | 0 |
| 1 met fumosinine | 800 - 4.000 | 0 |
| 1 met zearalenon | 75 - 350 | 0 |
We namen 10 monsters van groente, fruit en vruchten (inclusief gedroogde varianten). In 7 monsters troffen we mycotoxinen aan. De maximum limiet werd 2 keer overschreden.
| Aantal monsters met mycotoxine | Maximum Limiet (µg/kg) | Aantal monsters boven ML |
|---|---|---|
| 4 met aflatoxine | 2 - 10 | 1 |
| 3 met ochratoxine | 2 - 8 | 1 |
We namen 7 monsters van kruiden en specerijen. In 4 monsters troffen we mycotoxinen aan, maar de maximum limiet werd niet overschreden.
| Aantal monsters met mycotoxine | Maximum Limiet (µg/kg) | Aantal monsters boven ML |
|---|---|---|
| 2 met aflatoxine | 5 - 10 | 0 |
| 2 met ochratoxine | 10 - 20 | 0 |
We namen 55 monsters van noten. In 16 monsters troffen we mycotoxine aan. De maximum limiet werd 5 keer overschreden.
| Aantal monsters met mycotoxine | Maximum Limiet (µg/kg) | Aantal monsters boven ML |
|---|---|---|
| 16 met aflatoxine | 2 - 15 | 5 |
We namen 8 monsters van zaden. We troffen geen mycotoxine aan.
| Aantal monsters met mycotoxine | Maximum Limiet (µg/kg) | Aantal monsters boven ML |
|---|---|---|
| - | - | 0 |
Inspectieresultaten verplichte importkeuringen
Naast het Nationaal plan worden er ook extra controles uitgevoerd tijdens import van risicoproducten uit bepaalde landen. Deze controles zijn Europees verplicht en staan beschreven in EU-Verordening 2023/1110.
In 203 zijn er 1.556 monsters geanalyseerd op mycotoxinen en 2 monsters op plantentoxinen.
Verplichte controles mycotoxinen
We namen 396 monsters van granen en graanproducten. In 198 monsters troffen we mycotoxinen aan. De maximum limiet werd 3 keer overschreden.
| Aantal monsters met mycotoxine | Maximum Limiet (µg/kg) | Aantal monsters boven ML |
|---|---|---|
| 157 met aflatoxine | 2 - 10 | 3 |
| 40 met ochratoxine A | 5 | 0 |
| 1 met zearalenon | 75 - 350 | 0 |
We namen 60 monsters van groente, fruit en vruchten (inclusief gedroogde vruchten). Hierin troffen we 86 keer mycotoxinen aan. De maximum limiet werd 4 keer overschreden.
| Aantal monsters met mycotoxine | Maximum Limiet (µg/kg) | Aantal monsters boven ML |
|---|---|---|
| 8 met aflatoxine | 2 - 10 | 1 |
| 53 met ochratoxine | 2 - 8 | 3 |
| 25 met fumonisine | - | 0 |
We namen 114 monsters van kruiden en specerijen. In 88 monsters troffen we mycotoxinen aan. De maximum limiet werd 4 keer overschreden.
| Aantal monsters met mycotoxine | Maximum Limiet (µg/kg) | Aantal monsters boven ML |
|---|---|---|
| 52 met aflatoxine | 5 - 10 | 1 |
| 36 met ochratoxine | 15 - 20 | 3 |
We namen 26 monsters van noten. Hierin troffen we 27 keer mycotoxinen aan, maar de maximum limiet werd niet overschreden.
| Aantal monsters met mycotoxine | Maximum Limiet (µg/kg) | Aantal monsters boven ML |
|---|---|---|
| 1 met aflatoxine | 2 - 15 | 0 |
| 10 met deoxynivalenol | 325 | 0 |
| 9 met ochratoxine | - | 0 |
| 7 met zearalenon | - | 0 |
We namen 960 monsters van pinda’s en pindaproducten. In 213 monsters troffen we mycotoxinen aan. De maximum limiet werd 99 keer overschreden.
| Aantal monsters met mycotoxine | Maximum Limiet (µg/kg) | Aantal monsters boven ML |
|---|---|---|
| 191 met aflatoxine | 2 | 99 |
| 14 met deoxynivalenol | - | - |
| 1 met fumonisine | - | - |
| 7 met zearalenon | - | - |
Verplichte controles plantentoxinen
We namen 2 monsters van gedroogde kruiden (oregano). In beide monsters troffen we pyrrolizidine alkaloïden aan, maar de maximum limiet werd niet overschreden.
| Aantal monsters met mycotoxine | Maximum Limiet (µg/kg) | Aantal monsters boven ML |
|---|---|---|
| 2 met pyrrolizidine alkaloïden | 1.000 | 0 |
Hoe hebben wij gehandhaafd?
Producten die niet aan de wettelijke eisen voldeden moesten uit de handel gehaald worden. De betreffende bedrijven kregen een schriftelijke waarschuwing of een boete.
Vervolgaanpak
Bij mycotoxinen zijn minder overschrijdingen aangetoond dan in 2022. Er werden wel meer mycotoxinen aangetroffen, waaronder ook veel alternaria toxinen. Dit is een gevolg van de veranderingen in het klimaat.
In bepaalde stofgroepen troffen we helemaal geen overschrijdingen aan. Dit zegt niet alles, omdat we alleen steekproeven nemen. Het blijft belangrijk om deze stoffen te monitoren, ook omdat het om stoffen gaat die van nature voorkomen.
De maximum limieten voor tropaan en pyrrolizidine alkaloïden zijn in 2022 ingegaan. Om de risico’s van deze stoffen goed in kaart te brengen, is het belangrijk om data te verzamelen en te analyseren. Hierdoor krijgen we beter zicht op de risico’s van deze stoffen.
Voor mycotoxinen blijft de nadruk liggen op granen en noten, maar ook kruiden blijken een risicogroep te zijn. Aflatoxine en ochratoxine zijn de mycotoxinen die we nu het meest binnenkrijgen via onze voeding. Omdat alternaria toxinen steeds meer voorkomen, is monitoring hiervan belangrijk.