Inspectieresultaten natuurlijke toxinen in levensmiddelen 2024
De NVWA controleert levensmiddelen op de aanwezigheid van natuurlijke toxinen. Dit zijn gifstoffen die door de natuur worden voortgebracht: ze zitten bijvoorbeeld in planten of worden gevormd door schimmels. Bekijk de uitkomsten van onze controles in 2024.
In het kort
Binnen de Europese Unie (EU) is vastgesteld hoeveel natuurlijke toxinen er in een levensmiddel mogen zitten. De wettelijke limiet geldt voor alle levensmiddelen die in de EU worden verkocht, verhandeld, opgeslagen, geïmporteerd, verwerkt, geproduceerd of getransporteerd. Wij controleren dit via steekproeven. We nemen monsters van levensmiddelen en laten deze analyseren in het laboratorium.
In 2024 namen we 831 monsters voor de analyse op verschillende toxinen. We namen monsters van producten die al in de handel waren, en ook van producten die via import naar Nederland kwamen. Deze importproducten controleerden we aan de grens, voordat ze Nederland binnenkwamen. Producten die niet aan de eisen voldeden mochten de EU niet in.
In de monsteranalyses zagen we dat er 26 keer een maximum limiet voor natuurlijke toxinen werd overschreden. Bij 22 van de 26 overschrijdingen ging het om mycotoxinen (gifstoffen uit schimmels). Bij de overige 4 ging het om plantentoxinen (gifstoffen uit planten).
Resultaten Nationaal Plan Natuurlijke toxinen in levensmiddelen
Wij houden toezicht met een monitoringsprogramma: het Nationaal Plan Natuurlijke toxinen in levensmiddelen. Dit plan is gebaseerd op Europese wet- en regelgeving (EU-Verordening 2017/625). In het plan staat onder meer beschreven op welke stoffen we moeten controleren en hoe we moeten werken. Lees meer over de natuurlijke toxinen waar we op controleren.
In onderstaande tabel staat op welke stoffen wij de monsters hebben onderzocht en welke overschrijdingen we aantroffen. 170 monsters werden zowel op tropaan alkaloïden als op pyrrolizidine alkaloïden onderzocht.
| Natuurlijke toxine | Aantal monsters | Aantal overschrijdingen van maximum limiet |
|---|---|---|
| Erucazuur | 39 | 0 |
| Tropaan alkaloïden | 170 | 0 |
| Waterstof cyanide | 43 | 0 |
| THC | 30 | 0 |
| Opium alkaloïden | 17 | 1 |
| Pyrrolizidine alkaloïden (zelfde monsters als voor tropaan alkaloïden) | 170 | 3 |
| Mycotoxine | 532 | 22 |
| Totaal | 831 | 26 |
Bij onze analyses houden we rekening met meetonzekerheid. Een maximum limiet is pas overschreden als de gevonden waarde is gecorrigeerd volgens de meetonzekerheid en dan nog steeds boven de maximum limiet uit komt.
Resultaten verplichte importkeuringen
Naast het monitoringsprogramma voeren we verplichte controles uit bij de grens. We controleren zendingen met een verhoogd risico. Het gaat dan om bepaalde producten uit bepaalde landen. Deze controles voeren we uit op basis van EU-Verordening 2023/1110.
In 2024 werden er 1.779 monsters geanalyseerd. Er werd vooral gekeken naar mycotoxinen. In 80 van deze monsters zagen we overschrijdingen van de maximum limiet.
| Contaminant | Aantal monsters | Aantal overschrijdingen van maximum limiet |
|---|---|---|
| Mycotoxine | 1.774 | 80 |
| Plant toxine | 5 | 0 |
| Totaal | 1.779 | 80 |
In welke levensmiddelen zaten natuurlijke gifstoffen?
In onderstaande tabellen kunt u zien in welke levensmiddelen wij natuurlijke toxinen aantroffen en hoeveel overschrijdingen gevonden zijn. De beschreven maximum limieten zijn algemene limieten. De maximum limiet kan verschillen per productgroep.
Inspectieresultaten plantentoxinen
Erucazuur
Voor erucazuur zijn in totaal 39 monsters van plantaardige oliën, vetten en mosterd geanalyseerd.
| Levensmiddel | Aantal monsters | Aantal monsters waarin stof is aangetroffen | Maximum Limiet (g/kg) | Aantal overschrijdingen van maximum limiet |
|---|---|---|---|---|
| Plantaardige olie/vet | 12 | 1 | 20,0 | 0 |
| Mosterd | 27 | 22 | 35,0 | 0 |
| Totaal | 39 | 23 | - | 0 |
Tropaan alkaloïden
In 2024 zijn in totaal 170 monsters geanalyseerd op tropaan alkaloïden. Het ging om 145 monsters van levensmiddelen die al in de handel waren en 25 monsters van levensmiddelen die via import Nederland binnenkwamen.
In 2024 zijn er geen overschrijdingen van een maximum limiet aangetroffen.
| Levensmiddel | Aantal monsters | Aantal monsters waarin stof is aangetroffen | Maximum Limiet (µg/kg) | Aantal overschrijdingen van maximum limiet |
|---|---|---|---|---|
| Kruiden | 49 | 1 | - | 0 |
| Specerijen | 16 | 1 | - | 0 |
| Thee | 80 | 0 | 25-50 | 0 |
| Monster categorie | Aantallen | Aantal monsters waarin stof is aangetroffen | Maximum Limiet (µg/kg) | Aantal overschrijdingen van maximum limiet |
|---|---|---|---|---|
| Kruiden | 12 | 0 | - | 0 |
| Specerijen | 5 | 0 | - | 0 |
| Thee | 8 | 0 | 25-50 | 0 |
Cyanogene glycosiden (waterstofcyanide, blauwzuur)
In 2024 zijn 43 monsters geanalyseerd op cyanogene glycosiden. Er zijn geen overschrijdingen aangetroffen.
| Levensmiddel | Aantal monsters | Aantal monsters waarin stof is aangetroffen | Maximum Limiet (mg/kg) | Aantal overschrijdingen van maximum limiet |
|---|---|---|---|---|
| Amandelen | 31 | 14 | 35 | 0 |
| Cassave | 11 | 3 | 50 | 0 |
| Overige levensmiddelen | 1 | 1 | 20,0 | 0 |
THC
In 2024 zijn 30 monsters geanalyseerd op THC.
| Levensmiddel | Aantal monsters | Aantal monsters waarin stof is aangetroffen | Maximum Limiet (mg/kg) | Aantal overschrijdingen van maximum limiet |
|---|---|---|---|---|
| Hennepzaad | 22 | 18 | 3,0 | 0 |
| Thee | 7 | 4 | - | 0 |
| voedingssupplement | 1 | 1 | - | 0 |
Opium alkaloïden
In 2024 zijn 17 monsters geanalyseerd op opium alkaloïden. Er was 1 overschrijding van de maximum limiet.
| Levensmiddel | Aantal monsters | Aantal monsters waarin stof is aangetroffen | Maximum Limiet (mg/kg) | Aantal overschrijdingen van maximum limiet |
|---|---|---|---|---|
| Maanzaad | 17 | 17 | 20 | 1 |
Pyrrolizidine alkaloïden
In 2024 zijn in totaal 170 monsters geanalyseerd op pyrrolizidine alkaloïden. Het ging om 145 monsters van levensmiddelen die al in de handel waren en 25 monsters van levensmiddelen die via import Nederland binnenkwamen. Er waren 3 overschrijdingen van de maximum limiet.
| Levensmiddel | Aantal monsters | Aantal monsters waarin stof is aangetroffen | Maximum Limiet (µg/kg) | Aantal overschrijdingen van maximum limiet |
|---|---|---|---|---|
| Kruiden | 45 | 44 | 400-1000 | 3 |
| Specerijen | 20 | 15 | 400 | 0 |
| Thee | 80 | 55 | 200 | 0 |
| Levensmiddel | Aantal monsters | Aantal monsters waarin stof is aangetroffen | Maximum Limiet (µg/kg) | Aantal overschrijdingen van maximum limiet |
|---|---|---|---|---|
| Kruiden | 12 | 6 | 400-1000 | 0 |
| Specerijen | 5 | 2 | 400 | 0 |
| Thee | 8 | 7 | 150 | 0 |
Inspectieresultaten mycotoxinen
In 2024 zijn in totaal 532 monsters geanalyseerd op mycotoxinen (schimmelgifstoffen). Het ging om 433 monsters van levensmiddelen die al in de handel waren en 99 monsters van levensmiddelen die via import Nederland binnenkwamen. Er waren 22 overschrijdingen van de maximum limiet.
Mycotoxinen in levensmiddelen die al in de handel waren
We namen 12 monsters van appelproducten. In 2 monsters troffen we mycotoxine aan, maar we zagen geen overschrijding van de maximum limiet.
| Aantal monsters met mycotoxine | Maximum Limiet (µg/kg) | Aantal monsters boven ML |
|---|---|---|
| 2 met patuline | 50 | 0 |
We namen 60 monsters van babyvoeding. In 17 monsters troffen we mycotoxinen aan, soms meerdere per monster. We zagen geen overschrijdingen van de maximum limiet.
| Aantal monsters met mycotoxine | Maximum Limiet (µg/kg) | Aantal monsters boven ML |
|---|---|---|
| 3 met aflatoxine | 0,10 | 0 |
| 3 met ergot alkaloïden | 20 | 0 |
| 8 met ochratoxine | 0,05 | 0 |
| 2 met tentoxine | - | 0 |
| 5 met T2/HT2 | 10 | 0 |
We namen 9 monsters van chocolade. In 1 monster troffen we mycotoxine aan, maar we zagen geen overschrijding van de maximum limiet.
| Aantal monsters met mycotoxine | Maximum Limiet (µg/kg) | Aantal monsters boven ML |
|---|---|---|
| 1 met ochratoxine | - | 0 |
We namen 58 monsters van dranken. We troffen in 5 monsters mycotoxinen aan.
| Aantal monsters met mycotoxine | Maximum Limiet (µg/kg) | Aantal monsters boven ML |
|---|---|---|
| 5 met patuline | 50 | 0 |
We namen 53 monsters van graan en graanproducten. In 18 monsters troffen we mycotoxinen aan, soms meerdere per monster. De maximum limiet werd 4 keer overschreden.
| Aantal monsters met mycotoxine | Maximum Limiet (µg/kg) | Aantal monsters boven ML |
|---|---|---|
| 4 met aflatoxine | 2-10 | 1 |
| 3 met bauvericine | - | 0 |
| 3 met deoxynivalenol | 500-1.750 | 0 |
| 1 met ergot alkaloïden | 100-500 | 0 |
| 1 met fumonisine | 100-1.000 | 1 |
| 5 met ochratoxine A | 5 | 2 |
| 1 met sterigmatocystine | - | 0 |
| 1 met Zearalenon | 75-350 | 0 |
We namen 59 monsters van groente, fruit en vruchten (inclusief gedroogde varianten). In 10 monsters troffen we mycotoxinen aan, soms meerdere per monster. De maximum limiet werd 2 keer overschreden.
| Aantal monsters met mycotoxine | Maximum Limiet (µg/kg) | Aantal monsters boven ML |
|---|---|---|
| 1 met aflatoxine | 2-10 | 1 |
| 3 met alternariol | - | 0 |
| 2 met bauvericine | - | 0 |
| 1 met fumonisine | - | 0 |
| 5 met ochratoxine | 2-8 | 1 |
We namen 21 monsters van koffie en thee. In 1 monster troffen we mycotoxine aan, maar we zagen geen overschrijding van de maximum limiet.
| Aantal monsters met mycotoxine | Maximum Limiet (µg/kg) | Aantal monsters boven ML |
|---|---|---|
| 1 met ochratoxine | 3-5 | 0 |
We namen 44 monsters van kruiden en specerijen. In 17 monsters troffen mycotoxinen aan, soms meerdere per monster. We zagen geen overschrijdingen van de maximum limiet.
| Aantal monsters met mycotoxine | Maximum Limiet (µg/kg) | Aantal monsters boven ML |
|---|---|---|
| 9 met aflatoxine | 5-10 | 0 |
| 12 met ochratoxine | 15-20 | 0 |
We namen 87 monsters van noten. In 17 monsters troffen mycotoxinen aan, soms meerdere per monster. We zagen 5 overschrijdingen van de maximum limiet.
| Aantal monsters met mycotoxine | Maximum Limiet (µg/kg) | Aantal monsters boven ML |
|---|---|---|
| 9 met aflatoxine | 2-15 | 4 |
| 2 met alternariol | - | 0 |
| 1 met citrinine | - | 0 |
| 1 met cyclopiazonzuur | - | 0 |
| 2 met ergot alkaloïden | - | 0 |
| 2 met mycofenolzuur | - | 0 |
| 3 met ochratoxine | 5-10 | 1 |
| 1 met Zearaleon | - | 0 |
We namen 30 monsters van zaden. In 5 monsters troffen we mycotoxinen aan, soms meerdere per monster. De maximum limiet werd niet overschreden.
| Aantal monsters met mycotoxine | Maximum Limiet (µg/kg) | Aantal monsters boven ML |
|---|---|---|
| 1 met aflatoxine | - | 0 |
| 4 met alternariol | - | 0 |
| 2 met bauvericine | - | 0 |
| 1 met Zearalenon | - | 0 |
Mycotoxinen in levensmiddelen die via import naar Nederland kwamen
We namen 14 monsters van granen. In 1 monster troffen we mycotoxinen aan, maar de maximum limiet werd niet overschreden.
| Aantal monsters met mycotoxine | Maximum Limiet (µg/kg) | Aantal monsters boven ML |
|---|---|---|
| 1 met deoxynivalenol | 750-1.750 | 0 |
We namen 12 monsters van groente, fruit en vruchten (inclusief gedroogde varianten). In 4 monsters troffen we mycotoxinen aan. De maximum limiet werd 2 keer overschreden.
| Aantal monsters met mycotoxine | Maximum Limiet (µg/kg) | Aantal monsters boven ML |
|---|---|---|
| 2 met aflatoxine | 2-10 | 1 |
| 2 met ochratoxine | 2-8 | 1 |
We namen 7 monsters van kruiden en specerijen. In 1 monster troffen we mycotoxinen aan, maar de maximum limiet werd niet overschreden.
| Aantal monsters met mycotoxine | Maximum Limiet (µg/kg) | Aantal monsters boven ML |
|---|---|---|
| 1 met ochratoxine | 10-20 | 0 |
We namen 63 monsters van noten. In 16 monsters troffen we mycotoxine aan. De maximum limiet werd 9 keer overschreden.
| Aantal monsters met mycotoxine | Maximum Limiet (µg/kg) | Aantal monsters boven ML |
|---|---|---|
| 13 met aflatoxine | 2-15 | 9 |
| 1 met deoxynivalenol | - | 0 |
| 1 met ochratoxine | - | 0 |
| 1 met zearalenon | - | 0 |
We namen 3 monsters van zaden. We troffen in 1 monster mycotoxine aan.
| Aantal monsters met mycotoxine | Maximum Limiet (µg/kg) | Aantal monsters boven ML |
|---|---|---|
| 1 met aflatoxine | 2,0-4,0 | 0 |
Inspectieresultaten verplichte importkeuringen
Naast het Nationaal plan worden er ook extra controles uitgevoerd tijdens import van risicoproducten uit bepaalde landen. Deze controles zijn Europees verplicht en staan beschreven in EU-Verordening 2023/1110.
In 2024 zijn er 1.774 monsters geanalyseerd op mycotoxinen en 5 monsters op plantentoxinen.
Verplichte controles mycotoxinen
We namen 534 monsters van granen en graanproducten. In 289 monsters troffen we mycotoxinen aan. In sommige monsters zaten meerdere toxinen. De maximum limiet werd 5 keer overschreden.
| Aantal monsters met mycotoxine | Maximum Limiet (µg/kg) | Aantal monsters boven ML |
|---|---|---|
| 241 met aflatoxine | 2-10 | 4 |
| 144 met ochratoxine A | 5 | 1 |
We namen 53 monsters van groente, fruit en vruchten (inclusief gedroogde vruchten). Hierin troffen we in 46 monsters mycotoxinen aan, soms meerdere per monster. De maximum limiet werd 11 keer overschreden.
| Aantal monsters met mycotoxine | Maximum Limiet (µg/kg) | Aantal monsters boven ML |
|---|---|---|
| 19 met aflatoxine | 2-10 | 8 |
| 32 met ochratoxine | 2-8 | 3 |
| 31 met fumonisine | - | 0 |
We namen 150 monsters van kruiden en specerijen. In 113 monsters troffen we mycotoxinen aan, soms meerdere per monster. De maximum limiet werd 6 keer overschreden.
| Aantal monsters met mycotoxine | Maximum Limiet (µg/kg) | Aantal monsters boven ML |
|---|---|---|
| 102 met aflatoxine | 5-10 | 4 |
| 95 met ochratoxine | 15-20 | 2 |
We namen 37 monsters van noten. Hierin troffen we in 12 monsters mycotoxinen aan, soms meerdere per monster. de maximum limiet werd 1 keer overschreden.
| Aantal monsters met mycotoxine | Maximum Limiet (µg/kg) | Aantal monsters boven ML |
|---|---|---|
| 6 met aflatoxine | 2-15 | 0 |
| 2 met deoxynivalenol | 325 | 0 |
| 1 met ochratoxine | - | 1 |
| 7 met zearalenon | - | 0 |
We namen 1.000 monsters van pinda’s en pindaproducten. In 149 monsters troffen we mycotoxinen aan, soms meerdere per monster. De maximum limiet werd 57 keer overschreden.
| Aantal monsters met mycotoxine | Maximum Limiet (µg/kg) | Aantal monsters boven ML |
|---|---|---|
| 141 met aflatoxine | 2,0 | 57 |
| 6 met deoxynivalenol | - | - |
| 3 met fumonisine | - | - |
| 5 met ochratoxine | - | - |
| 9 met zearalenon | - | - |
Verplichte controles plantentoxinen
We namen 5 monsters van gedroogde kruiden (oregano). In 4 monsters troffen we pyrrolizidine alkaloïden aan, maar de maximum limiet werd niet overschreden.
| Aantal monsters met mycotoxine | Maximum Limiet (µg/kg) | Aantal monsters boven ML |
|---|---|---|
| 4 met pyrrolizidine alkaloïden | 1.000 | 0 |
Hoe hebben wij gehandhaafd?
Producten die niet aan de wettelijke eisen voldeden moesten uit de handel gehaald worden. De betreffende bedrijven kregen een schriftelijke waarschuwing of een boete.
Vervolgaanpak
In de handel zijn er bij mycotoxinen zijn meer overschrijdingen aangetoond dan in 2023. Er werden ook meer mycotoxinen aangetroffen, waaronder ook veel alternariol. Dit is waarschijnlijk een gevolg van de veranderingen in het klimaat. Het aantal overschrijdingen vanuit de import is daarentegen gedaald.
In bepaalde stofgroepen troffen we helemaal geen overschrijdingen aan. Dit zegt niet alles, omdat we alleen steekproeven nemen. Het blijft belangrijk om deze stoffen te monitoren, ook omdat het om stoffen gaat die van nature voorkomen.
Voor mycotoxinen blijft de nadruk liggen op granen en noten, maar ook kruiden blijven een risicogroep. Aflatoxine en ochratoxine zijn de mycotoxinen die we nu het meest binnenkrijgen via onze voeding. Omdat alternaria toxinen steeds meer voorkomen, is monitoring hiervan belangrijk.
Bij de planttoxine blijven de opium alkaloïden en de THC het meeste voor komen. De tropaan en pyrrolizidine alkaloïden komen juist minder voor. Dit komt omdat de stofgroepen relatief nieuw zijn en de sectoren steeds meer grip krijgen op de oorzaak van deze contaminatie.