Inspectieresultaten PFAS in levensmiddelen 2024

In het kort

In EU-Verordening 2023/915 staan maximumgehalten voor 4 verschillende soorten PFAS (PFOS, PFOA, PFNA en PFHxS) en voor het totaal van deze 4 soorten, de som. Maximumgehalten zijn er alleen voor de volgende producten, ook wel waarsoorten genoemd:

• vlees en eetbaar slachtafval, zoals organen
• visserijproducten en tweekleppige weekdieren, zoals vissen, garnalen en mosselen
• eieren

Voor andere producten en andere soorten PFAS zijn nog geen maximumgehalten vastgesteld. Het is wel belangrijk om hier data over te verzamelen. Zo kan er goed beoordeeld worden of er misschien sprake is van een gezondheidsrisico. Dit noemen wij monitoren.

Controle via steekproeven

Bedrijven moeten ervoor zorgen dat de hoeveelheid PFAS in hun producten niet boven het maximumgehalte uitkomt. Wij controleren dit via steekproeven. We nemen monsters van levensmiddelen en laten deze analyseren in het laboratorium van Wageningen Food Safety and Research (WFSR).

De controles voeren we uit volgens een monitoringsprogramma: het Nationaal Plan Contaminanten in levensmiddelen. Hierin staat onder meer beschreven hoeveel monsters we moeten nemen en van welke producten. Dit is gebaseerd op gezondheidsrisico’s, eerdere meetresultaten en Europese afspraken.

1 monster boven maximumgehalte

In 2024 zijn 640 monsters getest op PFAS. In deze monsters troffen we 230 keer PFOS aan, 14 keer PFOA, 38 keer PFNA en 23 keer PFHxS.

Van de 640 monsters waren er 542 van producten waarvoor maximumgehalten gelden: het ging om monsters van vlees, visserijproducten, visolie en eieren. Daarnaast namen we 98 monsters van producten waar geen maximumgehalten voor zijn, maar die we wel monitoren. Het ging om monsters van melk en babyvoeding.

In 1 monster troffen we een overschrijding van het maximumgehalte aan. Dit is een percentage van 0,2% van het totaal aantal onderzochte levensmiddelen met een maximumgehalte. In dit geval ging het om een wild gevangen vis die in Nederland aan wal was gebracht. De maximumgehalten voor PFOS en PFNA, en daarmee ook voor het totaal, werden overschreden. Het overgrote deel van de geteste producten voldeed dus aan de wetgeving.

Inspectieresultaten: aanpak

In 2024 zijn de volgende categorieën levensmiddelen getest:

• vlees
• visserijproducten, zowel wildvangst als kweek
• eieren, van zowel kip als eend
• melk en melkproducten, van zowel koe als geit
• babyvoeding: kant-en-klaarmaaltijden, babymelk(poeder) en babyvoeding op basis van granen

Maximumgehalten voor vis, vlees en eieren

Dierlijke producten zoals vis, vlees en eieren staan bekend als risicoproducten voor PFAS. Dit komt door de ophoping van PFAS in het milieu. PFAS zit bijvoorbeeld in oppervlaktewater, en planten en dieren gebruiken dit water. Dieren krijgen PFAS binnen via het water en via de planten die PFAS hebben opgenomen uit het water.

Dieren die dierlijke eiwitten op hun menu hebben staan, bijvoorbeeld kippen die regenwormen eten en roofvissen, hebben een nog hoger risico op PFAS. Voor deze categorie producten gelden dan ook maximumgehalten voor PFAS.

Indicatieve gehalten voor melk, melkproducten en babyvoeding

Voor melk en babyvoeding gelden zogenaamde indicatieve gehalten. Dit zijn limieten die minder streng zijn dan de maximumgehalten. Bij een overschrijding van een indicatief gehalte moet de producent onderzoeken waarom er een overschrijding is.

Voor melk zijn deze gehalten er vanwege de mogelijke aanwezigheid van PFAS in dieren. De melk van die dieren kan ook PFAS bevatten.

Voor babyvoeding zijn er indicatieve gehalten omdat het om voeding voor een zeer kwetsbare groep gaat. Daarom is het extra belangrijk om er gegevens van te hebben. In deze categorie is ook gekeken naar melk voor baby’s en kinderen tot 3 jaar.

Resultaten

Bekijk het overzicht met alle resultaten.

Tabellen met PFOS, PFOA, PFNA en PFHxS

Elk monster is onderzocht op de aanwezigheid van ten minste 17 verschillende PFAS-verbindingen. Voor sommige typen levensmiddelen zijn er meer soorten PFAS onderzocht, omdat deze mogelijk aanwezig zouden kunnen zijn.

In de onderstaande tabellen zijn de resultaten weergegeven van de 4 belangrijkste soorten PFAS (PFOS, PFOA, PFNA en PFHxS), samen met het totaal van deze 4 (de som van PFOS, PFOA, PFNA en PFHxS). De overige meetgegevens ziet u hierboven en in de bijlage Analyseresultaten PFAS in levensmiddelen.

In de tabellen staan de volgende gegevens:

• Alle waarden zijn uitgedrukt in µg/kg (microgram per kilogram).
• Type PFAS: hieronder staat voor welke stof(fen) het resultaat geldt.
• Maximum Level (ML): dit is de veelgebruikte Engelse term voor het wettelijk toegestane maximumgehalte volgens Verordening 2023/915.
• Indicatief Niveau (IN): dit is het gehalte waarboven een bedrijf moet onderzoeken waardoor er zoveel PFAS in het product terecht is gekomen (volgens Aanbeveling 2022/1431).
• Aangetoond: hier staat in hoeveel monsters een meetbare hoeveelheid van de betreffende stof is vastgesteld.
• > ML: hier staat in hoeveel monsters de gemeten concentratie boven het maximumgehalte (Maximum Level) lag.
• Hoogst gemeten waarde: hier staat de hoogste gemeten waarde van de aangegeven stof binnen deze groep monsters.

Staat er "<" voor een waarde? Dit betekent dat de stof niet goed gemeten kon worden met de gebruikte analysemethode. De stof is misschien wel aanwezig, maar in een hoeveelheid die te laag is om betrouwbaar te kunnen meten.

Een "<"-waarde geldt als 0 bij het optellen van PFOS, PFOA, PFNA en PFHxS. In theorie kunnen alle 4 de stoffen in zeer kleine hoeveelheden aanwezig zijn, maar dat is niet zeker.

Procesfactor

De maximumgehalten en indicatieve niveaus gelden voor een bepaalde staat van het product. Bijvoorbeeld: voor vlees geldt het maximumgehalte voor vers vlees.

Bij bewerkte producten houden we rekening met de procesfactor. Bijvoorbeeld: 100 gram salami is gemaakt van ongeveer 110 gram vlees. Tijdens het maken van de salami droogt het vlees in, waardoor het geconcentreerder wordt. Hetzelfde geldt voor melkpoeder: er gaat ongeveer een liter melk in 100 gram poeder. Dit is belangrijk bij de beoordeling of een product aan het maximumgehalte voldoet of niet. Het kan dus zijn dat er waarden boven het maximumgehalte gemeten worden en dat er toch geen overschrijding is.

Importproducten en producten die al in de handel zijn

Bij sommige producten staat vermeld dat het om importproducten gaat. Deze producten zijn afkomstig van buiten de Europese Unie (EU). Ze worden gecontroleerd bij binnenkomst in de EU. Wanneer een zending aankomt in Nederland worden ze hier bemonsterd en ingeklaard. Na dit proces zijn de producten in principe toegelaten op de Europese markt.

We hebben ook producten bemonsterd die al in Nederland waren. Deze producten kunnen van buiten de EU komen, maar ook uit een ander EU-land.

Resultaten vlees

De wet verplicht ons om vlees te testen op de aanwezigheid van PFAS. De hoeveelheid monsters is afhankelijk van de hoeveelheid vlees die geproduceerd en geïmporteerd wordt. Op basis hiervan bepalen we welk percentage op PFAS getest wordt.

In 2024 hebben wij 285 monsters van vlees getest op de aanwezigheid van PFAS. 130 monsters waren van producten die al in Nederland de handel waren, 155 monsters waren van producten die via import naar Nederland kwamen.

De monsters waren afkomstig van de volgende diersoorten:

• 85 monsters van pluimvee
• 69 monsters van runderen
• 52 monsters van varkens
• 10 monsters van geiten of schapen
• 7 monsters van wild
• 2 monsters van paarden

Verder zijn er ook 60 monsters genomen van bewerkte dierlijke producten, zoals salami of frikandel.

In meerdere monsters troffen we PFOS en PFOA aan. De hoogst gemeten waarde was 0,37 µg/kg PFOS in koeienvlees dat via import naar Nederland kwam. Dit is onder het maximumgehalte (maximum level of ML).

Aanwezigheid van PFAS in vlees

Type PFAS	ML	Aangetoond	>ML	Hoogst gemeten waarde
Som van PFOS, PFOA, PFNA and PFHxS	1,3-50	39	0	0,37
PFOS	0,30-50	37	0	0,37
PFOA	0,20-50	2	0	0,14
PFNA	-	0	0	<0,050
PFHxS	-	0	0	<0,050

Resultaten visserijproducten en visolie

Ook voor visserijproducten is wettelijk bepaald hoeveel monsters wij moeten testen. In 2024 zijn er 212 monsters van visserijproducten getest op de aanwezigheid van PFAS. Het ging zowel om wild gevangen als gekweekte producten. 136 monsters waren van producten die al in de handel waren, 76 monsters waren van producten die via import naar Nederland kwamen.

In 1 monster troffen we een overschrijding van het maximumgehalte (maximum level of ML) aan. Het ging hier om een tong, een wildgevangen vis die in Nederland aan wal was gebracht. Hierin werd te veel PFOS en PFNA gevonden, waardoor ook de som van PFOS, PFOA, PFNA en PFHxS boven het maximumgehalte uit kwam.

Verder waren er 3 monsters afkomstig van venusschelpen, een soort tweekleppige weekdieren, uit Vietnam. Hierin werden voor PFOA waardes boven het maximumgehalte gemeten, maar na verder onderzoek bleek dat hier een procesfactor meegenomen moest worden. De venusschelpen waren gekookt, waardoor deze producten veel water hadden verloren. Het maximumgehalte geldt voor verse producten, en dus moest er worden berekend wat de PFOA in het verse product geweest was. Deze hoeveelheid bleek onder het maximumgehalte te liggen.

Aanwezigheid van PFAS in visserijproducten en visolie

Type PFAS	ML	Aangetoond	>ML	Hoogst gemeten waarde
Som van PFOS, PFOA, PFNA and PFHxS	2,0-45	155	1	9,6
PFOS	2,0-35	150	1	9,3
PFOA	0,20-8,0	10	0	0,93
PFNA	0,50-8,0	30	1	1,5
PFHxS	0,20-1,5	22	0	0,16

Verder zijn er 4 monsters van visolie getest. Deze waren afkomstig van partijen geïmporteerde visolie. In geen van deze monsters zijn PFOS, PFOA, PFNA of PFHxS aangetoond. Er zijn ook geen andere soorten PFAS aangetoond. Daarom is de visolie niet weergegeven in de tabel.

Resultaten eieren

De hoeveelheid eieren die wij moeten testen is afhankelijk van de hoeveelheid eieren die geproduceerd en geïmporteerd wordt. In 2024 werden 41 monsters van eieren genomen. Het ging om 40 monsters van biologische kippeneieren uit Nederland en 1 monster van eendeneieren uit China. Een monster bestaat uit 12 eieren van kippen of 6 eieren van eenden van hetzelfde bedrijf met dezelfde productiedatum.

In meerdere kippeneieren troffen we PFOS, PFOA, PFNA en PFHxS aan. Het maximumgehalte (maximum level of ML) werd niet overschreden. Naast deze 4 soorten PFAS is er ook in 2 eieren PFBS en in 1 ei PFUnDA aangetoond. In de geïmporteerde eendeneieren konden geen PFAS worden aangetoond.

Aanwezigheid van PFAS in eieren

Type PFAS	ML	Aangetoond	>ML	Hoogst gemeten waarde
Som van PFOS, PFOA, PFNA and PFHxS	1,7	24	0	0,73
PFOS	1,0	24	0	0,61
PFOA	0,30	1	0	0,054
PFNA	0,70	7	0	0,032
PFHxS	0,30	1	0	0,036

Vanwege de maatschappelijke onrust met betrekking tot PFAS in eieren zijn de data voor alle typen PFAS die zijn aangetroffen in eieren verder uitgewerkt. Bekijk alle meetgegevens voor eieren.

Deze uitkomsten van PFAS in commercieel verkrijgbare eieren zijn anders dan gehalten PFAS die in particuliere eieren uit Nederland zijn aangetroffen. Lees het rapport van het RIVM over PFAS in hobby-eieren, op basis waarvan het RIVM adviseert geen particuliere eieren meer te consumeren. Lees wat het Voedingscentrum adviseert over het eten van eieren van eigen kippen.

Resultaten melk

In 2024 zijn 19 monsters van melk genomen:

• 1 monster van geitenmelk
• 13 monsters van koeienmelk uit Nederland
• 5 monsters van geïmporteerde koeienmelk

Voor melk is geen maximumgehalte vastgesteld. Wel zijn er indicatieve niveaus (IN) opgenomen in EU-Aanbeveling 2022/1431. Als we in een monster PFAS boven dit niveau aantreffen, doen we onderzoek naar de bron van besmetting.

De hoogste gemeten waarde was 0,072 µg/kg PFOS, dus boven het IN. Deze waarde is gemeten in een melkproduct dat vanuit het Verenigd koninkrijk naar Nederland is gekomen, de bron van deze besmetting is niet achterhaald. Wij hebben niet gehandhaafd op deze overschrijding van het IN. De reden hiervoor is dat de analysemethode nog niet gevoelig genoeg is om deze lage waarden goed te kunnen meten. Voor veel van de PFAS-analyses in melk lag de grens waarboven het gehalte betrouwbaar vastgesteld kon worden boven dat van het IN.

Aanwezigheid van PFAS in melk

Type PFAS	IN	Aangetoond	>IN	Hoogst gemeten waarde
Som van PFOS, PFOA, PFNA and PFHxS	-	10	0	0,075
PFOS	0,020	10	0	0,072
PFOA	0,010	0	0	<0,025
PFNA	0,050	1	0	0,0035
PFHxS	0,060	0	0	<0,0050

Resultaten babyvoeding

In 2024 hebben we monsters genomen van verschillende soorten babyvoeding (Verordening (EU) nr. 609/2013). Voor babyvoeding is geen maximumgehalte vastgesteld. Wel zijn er indicatieve niveaus (IN) opgenomen in EU-Aanbeveling 2022/1431. Als we in een monster PFAS boven dit niveau aantreffen, doen we onderzoek naar de bron van besmetting.

Op dit moment is het lastig om PFAS-waarden goed te meten, omdat de gebruikte analysemethode hier op dit moment niet gevoelig genoeg voor is. De waarden die wel betrouwbaar gemeten kunnen worden, zijn soms gelijk aan de indicatieve niveaus en liggen er soms zelfs boven. Op dit moment wordt er hard gewerkt aan een gevoeligere test, zodat we waardes onder het indicatief niveau ook goed kunnen meten.

Babyvoeding, kant-en-klaarmaaltijden

We namen 24 monsters van kant-en-klaarmaaltijden voor baby’s, zoals maaltijden in potjes.

In geen van deze monsters is PFOS, PFOA, PFNA of PFHxS aangetoond. Er zijn ook geen andere soorten PFAS aangetoond.

Aanwezigheid van PFAS in babyvoeding, kant-en-klaarmaaltijden

Type PFAS	IN	Aangetoond	>IN	Hoogst gemeten waarde
Som van PFOS, PFOA, PFNA and PFHxS	-	0	0	0,000
PFOS	0,050	0	0	<0,018
PFOA	0,050	0	0	<0,050
PFNA	0,050	0	0	<0,018
PFHxS	0,050	0	0	<0,018

Babyvoeding, melk

We namen 25 monsters van (opvolg)zuigelingenvoeding en opvolgmelk (melk voor baby’s).  In 9 van deze monsters is PFAS aangetoond. Verder is er 3 keer PFHpA aangetoond, de hoogste waarde was 0,023 µg/kg. Ook is er 1 keer PFHxA aangetoond, de waarde was 0,016 µg/kg.

Babymelk valt officieel niet onder babyvoeding. Maar omdat er geen indicatieve niveaus voor babymelk zijn, hebben we de indicatieve niveaus voor babyvoeding aangehouden. In alle gevallen lag de hoeveelheid PFAS onder het indicatieve niveau. Daarom is er geen verder onderzoek uitgevoerd.

Aanwezigheid van PFAS in babyvoeding, melk

Type PFAS	IN	Aangetoond	>IN	Hoogst gemeten waarde
Som van PFOS, PFOA, PFNA and PFHxS	-	9	0	0,048
PFOS	0,050	9	0	0,048
PFOA	0,050	1	0	0,020
PFNA	0,050	0	0	<0,011
PFHxS	0,050	0	0	<0,022

Babyvoeding, op basis van granen

Er zijn 30 monsters van babyvoeding op basis van granen genomen, zoals papjes en babybiscuit. In geen van deze monsters is PFOS, PFOA, PFNA of PFHxS aangetoond. Er zijn ook geen andere soorten PFAS aangetoond.

Babyvoeding op basis van granen valt officieel niet onder babyvoeding. Maar omdat er geen indicatieve niveaus voor babyvoeding op basis van granen zijn, hebben we de indicatieve niveaus voor babyvoeding aangehouden.

Aanwezigheid van PFAS in babyvoeding, op basis van granen

Type PFAS	IN	Aangetoond	>IN	Hoogst gemeten waarde
Som van PFOS, PFOA, PFNA and PFHxS	-	0	0	0
PFOS	0,050	0	0	<0,050
PFOA	0,050	1	0	<0,23
PFNA	0,050	0	0	<0,050
PFHxS	0,050	0	0	<0,050

Resultaten andere typen PFAS

We onderzochten de monsters van eieren, visserijproducten en vlees ook op andere PFAS-soorten, waarvoor nog geen maximumgehalten zijn vastgesteld. Het ging om: GenX, NaDONA, PFBS, PFDA, PFDS, PFDoDA, PFHpA, PFHpS, PFHxA, PFHxDA, PFPeA, PFTeDA, PFTrDA, PFUnDA. En afhankelijk van het type product ook nog op PFBA, PFHxDA, PFODA en PFOSA. Deze laatste 4 zijn alleen bekeken als daar aanleiding voor was.

De resultaten van deze controles delen we met Europese Commissie en de Europese Autoriteit voor Voedselveiligheid (EFSA), en kunnen gebruikt worden om nieuwe regels voor PFAS in levensmiddelen op te stellen, of om risico analyses uit te voeren.

Hoe hebben wij gehandhaafd?

Wij hebben gehandhaafd volgens ons interventiebeleid. Producten die niet aan de wettelijke eisen voldoen moeten uit de handel gehaald worden. Bedrijven die de maximumgehalten overtreden krijgen meestal een schriftelijke waarschuwing of een boete.

Vervolgaanpak

De maximumgehalten voor PFOS, PFOA, PFNA en PFHxS zijn ingegaan in april 2023. 2024 was dus het eerste volledige jaar waarin wij konden controleren of producten aan de wettelijke eisen voor PFAS voldeden. We controleerden 640 monsters ook op PFAS-soorten waarvoor geen maximumgehalte is vastgesteld, om meer inzicht te krijgen in wat waar in zit. We troffen 1 monster met een overschrijding van het maximumgehalte aan.

Dat er maar 1 overschrijding is gevonden klinkt positief. Maar deze resultaten geven geen volledig beeld van PFAS in levensmiddelen. In dit onderzoek zijn dit jaar niet alle soorten producten onderzocht, ieder jaar worden er andere keuzes gemaakt. Daarnaast gaat het bij PFAS om een groep van meer dan 1.000 verschillende stoffen. Er worden voortdurend nieuwe varianten ontwikkeld, die niet allemaal gemeten worden. Doordat PFAS slecht afbreken, is het te verwachten dat de concentraties in het milieu toenemen. Om goed te kunnen inschatten of er een gezondheidsrisico is voor een hoeveelheid PFAS in bepaalde productgroepen zijn meer data nodig. Onze inspectieresultaten dragen hieraan bij. Daarom gaan wij door met onze controles.

Daarnaast wachten we met belangstelling af hoe de Europese Unie gaat reageren op het voorstel om de productie en het gebruik van PFAS te verbieden. Dit voorstel is ingediend door Nederland, Duitsland, Denemarken, Zweden en Noorwegen. Als het verbod er komt, dan komt er niet nog meer in het milieu. Dit kan op de lange termijn bijdragen aan de voedselveiligheid.